Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku, Zakopane

Pęksowy Brzyzek to najstarszy cmentarz Zakopanego i jedna z niewielu polskich nekropolii, przy której wejściu stoi kasa biletowa. Zajmuje niecałe pół hektara przy ulicy Kościeliskiej, mieści około pięciuset grobów i mniej więcej połowa z nich należy do osób zasłużonych dla Zakopanego, Tatr i Podhala. Zarządzająca cmentarzem parafia stawia go w jednym rzędzie z warszawskimi Powązkami i krakowskimi Rakowicami — jako trzecią nekropolię narodową.

Nazwa nie ma nic wspólnego z pochowanymi. Wzięła się od Jana Pęksy, gospodarza, który około 1848 roku oddał pod cmentarz swój grunt na wysokiej skarpie nad potokiem Cicha Woda. Taką skarpę górale nazywają „brzyzem”, zdrobniale „brzyzkiem”. Sam Pęksa ma tu grób.

Informacje praktyczne

Cmentarz leży przy ul. Kościeliskiej, tuż obok Starego Kościółka pod numerem 4a, w odległości niespełna sześciuset metrów od Krupówek. Powierzchnia wynosi około 0,5 hektara — całość obchodzi się w trzy kwadranse, choć uważne czytanie inskrypcji potrafi zająć godzinę.

Zarządcą jest Parafia Rzymskokatolicka pw. Najświętszej Rodziny z siedzibą przy ul. Krupówki 1a. To ta sama parafia, która prowadzi Nowy Cmentarz przy Nowotarskiej, i wszystkie sprawy pogrzebowe obu nekropolii załatwia się w jednym miejscu.

Kontakt i godziny urzędowania:

Gdzie	Telefon	Kiedy
Kancelaria cmentarna (ul. Nowotarska)	18 201 26 65	8:00–11:45
Kancelaria parafialna (ul. Krupówki 1a)	18 201 24 41	pn., wt., śr., pt. 17:00–18:00 (oprócz pierwszego piątku miesiąca), sob. 9:00–10:00

Adres e-mail administracji cmentarzy: [email protected].

Godziny otwarcia samego cmentarza bywają podawane rozbieżnie — od 8:00–17:00 po warianty sezonowe sięgające zmierzchu. Parafia nie ogłasza oficjalnego harmonogramu, więc bezpiecznie jest przyjąć przedział 8:00–17:00 i pamiętać, że zimą brama zamyka się wcześniej.

W Starym Kościółku obok cmentarza msze odprawiane są w niedziele o 10:00, a w dni powszednie o 7:30. Od 2005 roku świątynia gości też nabożeństwa prawosławne — początkowo raz w roku, 7 stycznia, a od marca 2022 co drugą niedzielę.

Bilet wstępu

Wstęp jest płatny: 3 zł bilet normalny, 1,50 zł ulgowy. Opłatę wprowadzono w połowie czerwca 2014 roku, początkowo w wysokości 2 zł, a wpływy idą na konserwację nagrobków.

Kasa nie działa jednak przez cały czas. Bilety sprzedaje się głównie w weekendy i w okresach wzmożonego ruchu turystycznego; w zwykły dzień powszedni wejście bywa bezpłatne, bo przy bramie po prostu nikogo nie ma. Z opłaty zwolnieni są mieszkańcy powiatu tatrzańskiego oraz osoby odwiedzające groby bliskich — parafia nie prowadzi jednak żadnej weryfikacji, więc w praktyce wystarczy powiedzieć, po co się przychodzi.

Niezależnie od kasy przy ścieżce prowadzącej na cmentarz stoi skarbona na renowację zabytkowych nagrobków.

Dojazd i parking

Miejskie autobusy TESKO, kursujące na liniach od 10 do 18, nie obsługują ulicy Kościeliskiej — żadna z nich tam nie skręca. To najczęstsza pomyłka planujących wizytę.

W praktyce zostają trzy sposoby:

• Pieszo z Krupówek — najpewniejsza opcja. Około 600 metrów, 8–10 minut spacerem, z centrum idzie się cały czas na zachód.
• Prywatnym busem w stronę Kościeliska i Doliny Kościeliskiej. Te kursują ulicą Kościeliską i zatrzymują się w pobliżu cmentarza; odjeżdżają z okolic dworca i z Krupówek.
• Samochodem — z zastrzeżeniem, że Kościeliska jest wąska, zabudowana starymi chałupami i objęta strefą płatnego parkowania. W sezonie miejsca przy ulicy praktycznie nie ma, a najbliższe parkingi są płatne i szybko się zapełniają.

Zasady obowiązujące na cmentarzu

Cmentarz jest czynny i wciąż odbywają się tu pochówki, ale na ściśle określonych zasadach, spisanych przez parafię:

• O każdym pochówku decyduje proboszcz parafii Najświętszej Rodziny; pisemne zezwolenie wydaje kancelaria na Nowym Cmentarzu przy ul. Nowotarskiej.
• Pochówek w starym grobie wymaga wykazania pokrewieństwa i opłacenia miejsca.
• O formie nowego nagrobka, jego modernizacji, konserwacji, a nawet o dołożeniu nowej tabliczki decyduje Miejski Konserwator Zabytków z Urzędu Miasta przy ul. Kościuszki 13 (pokój 215), po zaopiniowaniu wniosku przez proboszcza. Bez tej zgody nie wolno tknąć nawet własnego grobu rodzinnego.
• Prawo do pochówku zachowały rody góralskie, których przodkowie zostali tu pochowani wcześniej.

Nagrobki o dużej wartości artystycznej, które nie mają już opiekunów, konserwuje się ze zbiórki publicznej. Zaduszkowa kwesta na rzecz odnowy zabytkowych nagrobków odbywa się co roku 1 listopada, a organizują ją Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego i Towarzystwo Opieki nad Zabytkami w Zakopanem.

Wyszukiwarka grobów

Parafia prowadzi internetową wyszukiwarkę osób pochowanych w systemie Grobonet, wspólną dla obu swoich cmentarzy. Poza wyszukiwaniem po nazwisku daje ona szczegółową mapę z zaznaczonymi kwaterami, nawigację do konkretnej mogiły, wykaz ostatnio pochowanych oraz możliwość opłacenia przedłużenia dzierżawy grobu online.

Historia cmentarza

Ksiądz Józef Stolarczyk objął zakopiańską parafię w 1848 roku jako jej pierwszy proboszcz i zastał osadę bez własnego cmentarza. Grunt ofiarowany przez Jana Pęksę rozwiązał problem, a nekropolia zaczęła działać w 1851 roku, obok istniejącego już drewnianego kościoła.

Przez pierwsze cztery dekady był to zwyczajny wiejski cmentarz, na którym chowano miejscowych górali — leżą tu Sabała, Stanisław Nędza-Kubiniec, Stanisław Byrcyn i Helena Roj-Kozłowska. Przełom przyszedł w 1889 roku, gdy jako pierwszą osobę spoza Zakopanego pochowano Tytusa Chałubińskiego, lekarza nazywanego przez górali „królem Tatr”. Od jego pogrzebu datuje się zwyczaj przyjmowania tu przybyszów. Bywali wśród nich ludzie zupełnie nieznani: młode ofiary wypraw w Tatry i chorzy na gruźlicę, którzy przyjechali do Zakopanego się leczyć i już nie wrócili.

Krzyż Homolacsów i rok 1861

W 1861 roku, po rosyjskich masakrach demonstracji patriotycznych w Warszawie i Wilnie, właściciele dóbr zakopiańskich Homolacsowie ufundowali krzyż z tablicą, który stanął pośrodku cmentarza. Napis brzmiał: Wieczny odpoczynek braciom niewinnie zamordowanym w Warszawie i Wilnie. Rok później starostwo w Nowym Targu nakazało go usunąć.

Pomnik przetrwał i do dziś upamiętnia demonstracje z 1861 roku. Nieopodal stoi drugi obiekt tego typu — pomnik Sybiraków.

Wpis do rejestru zabytków w 1931 roku

Gdy w 1908 roku otwarto Nowy Cmentarz przy Nowotarskiej, stary przestał być potrzebny do bieżących pochówków. To przesądziło o jego losie: 7 grudnia 1931 roku wpisano go do rejestru zabytków pod numerem A-56 (dziś A-1109/M) i nadano nazwę Cmentarza Zasłużonych.

Decyzja miała bardzo praktyczny skutek. Od tej pory każdy pochówek wymagał zgody konserwatora zabytków, a przyjmowano wyłącznie osoby wybitne i zasłużone dla Zakopanego, Tatr i Podhala. Ta sama zasada obowiązuje do dziś.

Mur, płaskorzeźby i napis

II wojna światowa i lata bezpośrednio po niej zostawiły cmentarz w opłakanym stanie — z rozbitymi nagrobkami i spróchniałymi krzyżami. Remont przeprowadzono w latach 50., na stulecie nekropolii, z inicjatywy ówczesnego proboszcza księdza Jana Tobolaka.

Otaczający cmentarz kamienny mur odbudowano wtedy i wzbogacono o kilkanaście płaskorzeźb. Umieszczono na nim także napis, który stał się najczęściej cytowanym zdaniem tego miejsca:

Ojczyzna to ziemia i groby. Narody tracąc pamięć tracą życie. Zakopane pamięta.

Zespół zabytkowy przy Kościeliskiej

Cmentarz jest częścią zespołu trzech obiektów, których nie da się rozdzielić ani zwiedzić osobno.

Stary Kościółek pw. Matki Bożej Częstochowskiej wzniesiono z modrzewiowego drewna z fundacji Klementyny Homolacsowej, właścicielki dóbr zakopiańskich. Prace prowadził miejscowy cieśla Sebastian Gąsienica-Sobczak, a północna część świątyni, od strony prezbiterium, powstała w 1847 roku. Kościół poświęcono świętemu Klemensowi — na cześć fundatorki. W latach 1850–1851 ksiądz Stolarczyk powiększył budynek i dobudował wieżę.

Ołtarz główny i ołtarze boczne wyszły spod dłuta Wojciecha Kułacha zwanego Wawrzyńcokiem (1812–1897), rzeźbiarza ludowego z Gliczarowa, którego kunszt zjednał mu przydomek „Leonarda da Vinci z Gliczarowa”. W ołtarzu głównym wisi kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, patronki świątyni od lat 30. XX wieku. Ośmiogłosowe organy zbudował w 1957 roku Fryderyk Szwarc. Przed głównym wejściem stała od 1863 roku drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej — rozebrano ją kilka lat przed I wojną światową przy regulacji ulicy Kościeliskiej. Kościół wpisano do rejestru zabytków 5 listopada 1931 roku i włączono do małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej.

Kaplica świętych Świerada i Benedykta, murowana z kamienia, pochodzi z około 1810 roku i jest najstarszą budowlą sakralną Zakopanego — starszą od kościółka o niemal cztery dekady. Ufundowali ją Regina i Paweł Gąsienicowie. Jej renowację przeprowadził Antoni Kenar, ten sam rzeźbiarz, który spoczywa kilkadziesiąt metrów dalej.

Nagrobki jako dzieła sztuki

Na Pęksowym Brzyzku prawie nie ma nagrobków seryjnych. Dominują kapliczki, góralskie krzyże rzeźbione w motywy podhalańskie, obrazy malowane na szkle oraz formy wykuwane w drewnie, metalu i kamieniu — cmentarz zachował charakter wiejskiego cmentarzyka, tyle że obsadzonego dziełami zawodowych artystów.

Wzięło się to z sąsiedztwa szkoły. Znaczna część monumentów wyszła spod dłuta uczniów i wykładowców Liceum Technik Plastycznych, dzisiejszego Zespołu Szkół Plastycznych imienia Antoniego Kenara. Kilka nagrobków powstało w pracowni Władysława Hasiora, jeszcze z czasów, gdy uczył on w tej szkole — jego są rzeźby na grobach Marii Witkiewiczowej, meteorologa Józefa Fedorowicza „Pimka”, rzeźbiarza Antoniego Rząsy oraz malarki Wandy Gentil-Tippenhauer, znanej jako Widigierowa.

Zależność bywa i odwrotna: pomnik na mogile Antoniego Kenara wykonał Antoni Rząsa, jego uczeń, a potem kolega z tej samej katedry. Rzeźbiarze chowani na tym cmentarzu układali sobie nawzajem nagrobki.

Obok grobów zasłużonych stoją mogiły rodowe zakopiańskich górali — Gąsieniców, Walczaków i Pęksów. Na końcu cmentarza, pod murem, leży kamienny nagrobek Mieczysława Biernacika, artysty-kowala i muzyka.

Znane osoby pochowane na Pęksowym Brzyzku

Poniższe zestawienie obejmuje osoby, których pochówek na tym cmentarzu jest udokumentowany. Administracja nie publikuje numerów kwater, więc położenie najważniejszych grobów opisano osobno, w sekcji poświęconej poruszaniu się po cmentarzu.

Lekarze i twórcy zakopiańskiego uzdrowiska

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Tytus Chałubiński	1820–1889	Lekarz, profesor patologii, botanik i taternik. Rozpropagował Zakopane jako miejsce leczenia chorób płuc; pierwsza osoba spoza wsi pochowana na tym cmentarzu
Kazimierz Dłuski	1855–1930	Lekarz ftyzjatra i działacz Polskiej Partii Socjalistycznej, współtwórca sanatorium w Kościelisku
Andrzej Chramiec	1859–1939	Pierwszy góral z wyższym wykształceniem, lekarz i społecznik; jego rodzina ma grobowiec tuż przy bramie
Ludwik Fischer	1886–1965	Ftyzjatra, dyrektor Sanatorium imienia Tytusa Chałubińskiego
Karol Dzierżykraj-Morawski	1877–1960	Lekarz i działacz społeczny, przez większość życia związany z Zakopanem
Klara Jelska	1868–1948	Organizatorka sanatoriów dla dzieci i młodzieży

Pisarze i poeci

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Kazimierz Przerwa-Tetmajer	1865–1940	Poeta i prozaik Młodej Polski, autor Na Skalnym Podhalu; spoczywają tu jego prochy
Władysław Orkan	1875–1930	Właściwie Franciszek Ksawery Smreczyński, pisarz z Poręby Wielkiej, kronikarz biedy góralskiej
Kornel Makuszyński	1884–1953	Prozaik, felietonista i krytyk teatralny, członek Polskiej Akademii Literatury, autor Koziołka Matołka i Szatana z siódmej klasy
Ferdynand Goetel	1890–1960	Prozaik i dramatopisarz, członek Polskiej Akademii Literatury; zmarł na emigracji w Londynie
Stanisław Nędza-Kubiniec	1897–1976	Rolnik, cieśla, poeta i prozaik z Kościeliska
Józef Kapeniak	1906–1977	Prozaik, autor powieści o Podhalu
Włodzimierz Wnuk	1915–1992	Pisarz i publicysta, autor Obrazków zakopiańskich
Tadeusz Bocheński	1895–1962	Poeta, muzykolog, pianista i tłumacz
Beata Obertyńska	1898–1980	Poetka i pisarka, córka Maryli Wolskiej; zmarła w Londynie

Malarze, rzeźbiarze i architekci

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Stanisław Witkiewicz	1851–1915	Malarz, architekt i teoretyk sztuki, twórca stylu zakopiańskiego. Zaprojektował bramę tego cmentarza
Władysław Hasior	1928–1999	Rzeźbiarz, malarz i scenograf; autor kilku nagrobków na tym cmentarzu
Antoni Kenar	1906–1959	Rzeźbiarz, pedagog i taternik, dyrektor Państwowego Liceum Technik Plastycznych, którego jest dziś patronem
Antoni Rząsa	1919–1980	Rzeźbiarz, wykładowca liceum plastycznego, twórca pomnika na grobie Kenara
Karol Stryjeński	1887–1932	Architekt i rzeźbiarz, dyrektor Państwowej Szkoły Przemysłu Drzewnego, mąż Zofii Stryjeńskiej
Karol Kłosowski	1882–1971	Malarz, rzeźbiarz i twórca wycinanek ludowych
Stanisław Gałek	1876–1961	Malarz, rzeźbiarz i projektant kilimów
Stanisław Kamocki	1875–1944	Młodopolski pejzażysta
Wanda Gentil-Tippenhauer	1899–1965	Malarka urodzona na Haiti, miłośniczka Tatr i narciarstwa
Maria Bujakowa	1901–1985	Artystka tkaniny, organizatorka szkolnictwa artystycznego na Podhalu
Zygmunt Piekacz	1936–2015	Rzeźbiarz i pedagog
Ewelina Pęksowa	1923–2015	Malarka na szkle, jedna z najważniejszych postaci podhalańskiej sztuki ludowej

Przewodnicy, taternicy i ratownicy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Jan Krzeptowski Sabała	1809–1894	Gawędziarz, muzykant, myśliwy i honorowy przewodnik tatrzański; postać, wokół której zbudowano legendę góralszczyzny
Maciej Gąsienica-Sieczka	1824–1897	Jeden z najsłynniejszych przewodników tatrzańskich drugiej połowy XIX wieku
Jędrzej Wala starszy	1820–1896	Przewodnik tatrzański, towarzysz pierwszych wypraw naukowych w Tatry
Jędrzej Marusarz Jarząbek	1877–1961	Przewodnik tatrzański, cieśla i ratownik górski
Witold Henryk Paryski	1909–2000	Taternik, przewodnik i ratownik TOPR, współautor Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej
Zofia Radwańska-Paryska	1901–2001	Botaniczka i taterniczka. W 1945 pierwsza kobieta w TOPR, w 1948 pierwsza kobieta z uprawnieniami przewodnika tatrzańskiego
Jan Długosz	1929–1962	Taternik, alpinista i pisarz; zginął w Tatrach
Zbigniew Korosadowicz	1907–1983	Geograf, taternik, naczelnik TOPR
Tadeusz Pawłowski	1910–1992	Chemik, alpinista i kierownik TOPR
Jerzy Hajdukiewicz	1918–1989	Lekarz, alpinista i himalaista
Tadeusz Gąsienica-Giewont	1915–1999	Przewodnik i ratownik tatrzański, muzyk zespołów regionalnych
Stefan Zwoliński	1900–1982	Speleolog, odkrywca jaskiń tatrzańskich
Tadeusz Zwoliński	1893–1955	Kartograf i autor przewodników po Tatrach

Sportowcy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Stanisław Marusarz	1913–1993	Skoczek narciarski i alpejczyk, czterokrotny olimpijczyk, wicemistrz świata z 1938 roku, kurier tatrzański i podporucznik AK. Leży z żoną Ireną
Helena Marusarzówna	1918–1941	Mistrzyni narciarska i kurierka tatrzańska ZWZ; rozstrzelana przez Niemców w Pogórskiej Woli
Andrzej Marusarz	1913–1968	Skoczek i kombinator norweski, dwukrotny olimpijczyk, trener
Józef Marusarz	1926–1996	Alpejczyk, trzykrotny olimpijczyk, pięciokrotny mistrz Polski, architekt
Stanisław Skupień	1907–1983	Biegacz narciarski, olimpijczyk z Lake Placid 1932, kierownik schroniska PTTK
Karol Gąsienica Szostak	1908–1996	Biegacz i kombinator norweski, olimpijczyk z Sankt Moritz 1928
Andrzej Krzeptowski II	1902–1981	Narciarz olimpijczyk, kierownik schronisk tatrzańskich
Włodzimierz Czarniak	1934–1964	Alpejczyk, olimpijczyk z Cortiny d’Ampezzo, trzykrotny mistrz Polski
Andrzej Czarniak	1900–1952	Architekt i narciarz, znany jako „Pająk”
Ryszard Ćwikła	1946–1992	Czołowy polski alpejczyk lat 60. i 70., olimpijczyk z Grenoble
Jerzy Ustupski	1911–2004	Narciarz i wioślarz, brązowy medalista olimpijski
Franciszek Marduła	1909–2007	Kombinator norweski, trener i lutnik
Edward Trojanowski	1912–1984	Sprinter, później dziennikarz sportowy

Naukowcy i badacze Podhala

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Juliusz Zborowski	1888–1965	Etnograf i językoznawca, dyrektor Muzeum Tatrzańskiego w latach 1920–1965
Marian Raciborski	1863–1917	Botanik i paleobotanik, pionier ochrony przyrody w Polsce
Stanisław Sokołowski senior	1865–1942	Leśnik, rzecznik utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego
Stanisław Sokołowski junior	1900–1990	Geolog, profesor Instytutu Geologicznego, taternik
Marian Sokołowski	1894–1939	Botanik i leśnik, oficer Legionów, działacz ochrony przyrody
Maria Dembowska	1856–1922	Etnografka, jedna z pierwszych kolekcjonerek podhalańskiej sztuki ludowej
Bronisława Kondratowicz	1854–1949	Kolekcjonerka sztuki ludowej i badaczka folkloru góralskiego
Wacław Felczak	1916–1993	Historyk, znawca Europy Środkowej, kurier Rządu RP na uchodźstwie
Kazimierz Drewnowski	1881–1952	Inżynier, rektor Politechniki Warszawskiej w latach 1939–1942, kawaler Virtuti Militari
Józef Fedorowicz	1893–1963	Meteorolog, wieloletni kierownik stacji meteorologicznej w Zakopanem
Franciszek Bachleda-Księdzularz	1947–2019	Prezes Związku Podhalan, senator trzech kadencji
Andrzej Stopka Nazimek	1868–1934	Badacz folkloru i współtwórca podhalańskiego ruchu regionalnego; przeniesiony tutaj w 1935 roku

Rodzina Witkiewiczów i duchowni

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Józef Stolarczyk	1816–1893	Pierwszy proboszcz Zakopanego, taternik, założyciel cmentarza. Mogiła przy bramie
Maria Witkiewiczowa	1853–1931	Nauczycielka muzyki, żona Stanisława i matka Witkacego
Jadwiga Witkiewiczowa	1893–1968	Żona Witkacego i kustoszka jego spuścizny
Tadeusz Albin Kruszyński	1884–1959	Ksiądz, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Franciszek Neużil	1845–1899	Czeski pedagog, pierwszy dyrektor Szkoły Zawodowej Przemysłu Drzewnego, twórca zakopiańskiego szkolnictwa artystycznego

Osobno spoczywa ród Pawlikowskich z Medyki, przez trzy pokolenia związany z Tatrami: Jan Gwalbert (1860–1939), jeden z pionierów ochrony przyrody, jego synowie Jan Gwalbert Henryk (1891–1962) i Michał Gwalbert (1887–1970) oraz Aniela (1901–1980) i Anna (1889–1962).

Groby symboliczne i tablice pamiątkowe

Część najbardziej rozpoznawalnych nazwisk na Pęksowym Brzyzku to mogiły puste. Chowano tutaj symbolicznie ludzi, którzy zginęli daleko od Podhala i których ciał nigdy nie odzyskano.

• Mariusz Zaruski (1867–1941) — generał, taternik, twórca TOPR i pionier polskiego żeglarstwa. Zmarł w więzieniu w Chersoniu.
• Bronisław Czech (1908–1944) — najwszechstronniejszy polski narciarz międzywojnia, 24-krotny mistrz Polski, trzykrotny olimpijczyk. Zginął w Auschwitz.
• Maciej Berbeka (1954–2013) — himalaista i scenograf, zdobywca pięciu ośmiotysięczników. Zaginął przy zejściu z Broad Peaku.
• Bronisław Piłsudski (1866–1918) — zesłaniec i etnograf badający Ajnów na Sachalinie, brat Józefa. Upamiętnia go krzyż.
• Karol Szymanowski i Mieczysław Karłowicz — kompozytorzy związani z Zakopanem, wspominani tablicami.

8 sierpnia 2025 roku odsłonięto na cmentarzu tablicę poświęconą rodzinie Zamoyskich — Jadwidze z Działyńskich, Władysławowi i Marii — ufundowaną przez Fundację Zakłady Kórnickie.

Sprawa grobu Witkacego

Zaraz przy wejściu, po prawej stronie, stoi grób Marii Witkiewiczowej, a obok symboliczna mogiła jej syna, Stanisława Ignacego Witkiewicza. Historia tego pochówku to najbardziej niezręczna karta w dziejach cmentarza.

Witkacy odebrał sobie życie 18 września 1939 roku w Jeziorach na Polesiu i tam został pochowany. W 1988 roku, po latach starań o sprowadzenie szczątków do kraju, przeprowadzono ekshumację — dokonała jej jednak wyłącznie strona radziecka, a polskiej delegacji przekazano gotową trumnę. W kwietniu 1988 roku odbył się w Zakopanem państwowy pogrzeb z pełną oprawą.

Wątpliwości pojawiły się w prasie już kilka tygodni później. Potwierdziła je ekshumacja przeprowadzona 26 listopada 1994 roku: w grobie spoczywały szczątki młodej kobiety, zmarłej najprawdopodobniej przy porodzie. Mogiła Witkacego pozostała więc symboliczna — w sensie znacznie dosłowniejszym, niż zamierzali organizatorzy pogrzebu.

Jak się poruszać po cmentarzu

Cmentarz jest niewielki, ale gęsty, a alejki wąskie. Najprościej trzymać się głównej ścieżki biegnącej od bramy w głąb terenu.

• Zaraz za bramą, po prawej — grób Marii Witkiewiczowej z symboliczną mogiłą Witkacego. Tuż przy wejściu również grobowiec rodziny Chramców i mogiła księdza Józefa Stolarczyka.
• Nieco dalej tą samą stroną — groby rodziny Marusarzów: Stanisław z żoną Ireną oraz Helena Marusarzówna. Obok Kornel Makuszyński. W tej samej okolicy pochowana jest Beata Obertyńska.
• Naprzeciwko, po drugiej stronie alejki — Władysław Orkan; z jego lewej strony prochy Kazimierza Przerwy-Tetmajera, z prawej Tytus Chałubiński. W drugim rzędzie za nimi Sabała i Stanisław Witkiewicz.
• W głębi cmentarza — Karol Stryjeński, Antoni Kenar, Jan Długosz, Antoni Rząsa, Władysław Hasior oraz Zofia Radwańska-Paryska z Witoldem Paryskim.
• Na końcu, pod murem — kamienny nagrobek Mieczysława Biernacika.

Warto obejść cmentarz wzdłuż muru i przyjrzeć się płaskorzeźbom z lat 50. oraz napisowi o ziemi i grobach — z alejki są prawie niewidoczne.

Inne cmentarze w Zakopanem

Pełną listę nekropolii znajdziesz na stronie wszystkich cmentarzy w Zakopanem.

• Nowy Cmentarz przy ul. Nowotarskiej — główna nekropolia miasta, otwarta w 1908 roku po wyczerpaniu miejsca na Pęksowym Brzyzku, z Kwaterą Legionistów i grobem Klimka Bachledy.
• Cmentarz żydowski na Bachledzkim Wierchu — otwarty 27 grudnia 1931 roku, najwyżej położony kirkut w Polsce.
• Cmentarz parafialny na Piszczorach — nekropolia na Olczy z mogiłami zbiorowymi z obu wojen światowych.
• Cmentarz parafialny na Pardałówce — cmentarz salwatorianów z kaplicą pogrzebową.
• Cmentarz na Hrubem Niżnem — niewielka nekropolia dzielnicowa we wschodniej części miasta.
• Cmentarz parafialny na Harendzie — cmentarz przy drewnianym kościele przeniesionym w 1947 roku z Zakrzowa, sąsiadującym z mauzoleum Jana Kasprowicza.