Cmentarz Ewangelicko-Reformowany, Warszawa

Informacje praktyczne

Cmentarz Ewangelicko-Reformowany przy ul. Żytniej 42 na Woli to jedna z najstarszych nekropolii Warszawy, założona 2 maja 1792 roku. Zajmuje ok. 1,8 hektara. Wpisany do rejestru zabytków w 1965 roku (nr 310), a w 2014 roku uznany za pomnik historii wraz z kompleksem cmentarzy powązkowskich.

Godziny otwarcia:

• poniedziałek–piątek: 8:00–18:00
• soboty i niedziele: 9:00–18:00
• zimą godziny mogą być skrócone, w okresie Wszystkich Świętych — wydłużone

Zarządca: Parafia Ewangelicko-Reformowana w Warszawie. Kancelaria przyjmuje interesantów: pon.–pt. 9:00–15:00, środy 9:00–17:00.

Dojazd i komunikacja

Tramwaje 1, 22, 24, 27 — przystanek „Cmentarz Ewangelicki”. Autobusy 106, 155, 190 — przystanek „Młynarska”. Metro M2 stacja „Rondo Daszyńskiego” (ok. 10 min pieszo). Wejścia od ul. Żytniej (główne), Młynarskiej i Karolkowej.

Miejsca parkingowe przy ul. Żytniej w ograniczonej liczbie. Wjazd samochodem wymaga przepustki z biura administracyjnego.

Historia Cmentarza Ewangelicko-Reformowanego

Nekropolia została założona 2 maja 1792 roku, zastępując dawne miejsce pochówku przy ul. Solidarności 76a. Na początku funkcjonowania teren ogrodzono, obsadzono drzewami i wybudowano domek grabarza, alkierz pogrzebowy oraz studnię. Przeniesiono tu szczątki ks. Salomona Musoniusa, pierwszego proboszcza warszawskiej parafii ewangelicko-reformowanej.

Zniszczenia i odbudowa

Nekropolia przechodziła przez dramatyczne okresy — insurekcja kościuszkowska (1794) i powstanie listopadowe (1831) przyniosły zniszczenie budynków, ogrodzenia i nagrobków. W 1831 roku płomienie strawiły bezcenną ewidencję zmarłych. Kompleksowa odbudowa w latach 1837–1847 przywróciła cmentarzowi pierwotny charakter.

Powstanie Warszawskie 1944

Teren nekropolii stał się areną walk między żołnierzami AK a jednostkami niemieckimi. Skutki były katastrofalne: uszkodzone mury, zdewastowane groby, spalone doszczętnie archiwum cmentarne. Nagrobki służyły walczącym jako prowizoryczne osłony. Odbudowę kaplicy ukończono w 1951 roku.

Architektura — prostota reformowanej tradycji

Charakter nekropolii odzwierciedla doktrynę Kościoła Reformowanego: prostota form i rezygnacja z wizerunków kultowych. Krzyże pojawiają się rzadko, jedynie na niektórych starszych pomnikach. Na grobach nie umieszcza się zdjęć zmarłych — zgodnie z regulaminem.

Na terenie zachowało się ok. 100 pomników z XIX wieku w stylach od klasycyzmu po modernizm. Większość alejek pokrywa trawa, co nadaje nekropolii parkowy charakter. Między nagrobkami rosną cisy, bzy, kasztanowce i brzozy.

Kaplica Kronenbergów

Najcenniejszy zabytek nekropolii. Wzniesiona wg projektu K. Wojciechowskiego, pierwotnie służyła jako kaplica cmentarna. W latach 1945–1983 pełniła funkcję domu przedpogrzebowego. Od 1983 roku funkcjonuje nowa kaplica w stylu neogotyckim. Kaplica Kronenbergów pozostaje symbolem wpływu tego rodu na dzieje Warszawy i polskiego protestantyzmu.

Znane osoby pochowane na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym

Nekropolia jest otwarta dla wiernych różnych wyznań protestanckich — luteranów, metodystów, baptystów, anglikanów — oraz osób bezwyznaniowych.

Artyści i twórcy kultury

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Anna German	1936–1982	Piosenkarka, ikona polskiej muzyki, „Eurydyki”, „Człowieczy los”
Jeremi Przybora	1915–2004	Autor tekstów, współtwórca Kabaretu Starszych Panów
Marian Kociniak	1935–2010	Aktor, znany z „Jak rozpętałem drugą wojnę światową”
Eugeniusz Bodo	1899–1943	Aktor przedwojennego kina — grób symboliczny (zmarł w łagrze)
Juliusz Kaden-Bandrowski	1885–1944	Pisarz, publicysta okresu międzywojennego

Naukowcy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Jan Baudouin de Courtenay	1845–1929	Językoznawca, twórca fonologii, profesor UW i UJ

Przemysłowcy

Na cmentarzu znajduje się grobowiec rodziny Wedlów — słynnych warszawskich cukierników, którego architektura stanowi przykład XIX-wiecznego kunsztu kamieniarskiego.

Wielowyznaniowy charakter — nekropolia otwarta

To, co wyróżnia Cmentarz Ewangelicko-Reformowany spośród warszawskich nekropolii, to jego otwartość wyznaniowa. Od początku istnienia przyjmował protestantów różnych odłamów, a z czasem także osoby bezwyznaniowe. W kancelarii zachowała się księga pamiątkowa ze spisem osób wyznania reformowanego, które zginęły w czasie II wojny światowej — cudzoziemskie brzmienie wielu nazwisk potwierdza wielonarodowy charakter tej społeczności.

Brak typowych symboli katolickich — krzyży, figur świętych — nadaje nekropolii surowy, kontemplacyjny charakter, odmienny od większości polskich cmentarzy.

Inne cmentarze w Warszawie

Pełną listę warszawskich nekropolii znajdziesz na stronie cmentarzy w Warszawie. Zobacz również:

• Cmentarz Prawosławny na Woli — jedyna prawosławna nekropolia w Warszawie, z cerkwią św. Jana Klimaka
• Cmentarz Wojskowy na Powązkach — narodowy panteon bohaterów
• Cmentarz Żydowski na Okopowej — zabytkowa nekropolia żydowska
• Stare Powązki — najsłynniejsza nekropolia Warszawy