Warszawa – Cmentarze i Wyszukiwarka Grobów

Cmentarze w Warszawie — przewodnik po nekropoliach stolicy

Warszawa ma 40 cmentarzy o łącznej powierzchni przekraczającej 500 hektarów. To zestawienie skrajności: od Cmentarza Komunalnego Północnego (143 ha), największej nekropolii w Polsce, po kilkuarowe kwatery wyznaniowe na Woli, gdzie chowa się po kilka osób rocznie.

Stolica jest też jedynym miastem w kraju, w którym obok siebie funkcjonują cmentarze katolickie, żydowskie, prawosławny, dwa ewangelickie, dwa muzułmańskie, karaimski, mariawicki i polskokatolicki. Ta mozaika to bezpośredni ślad po przedwojennej Warszawie — mieście, w którym co trzeci mieszkaniec był Żydem, a garnizon rosyjski i społeczność niemiecka miały własne parafie i własne pola grzebalne.

Jak wyszukać grób w Warszawie?

Sposób poszukiwań zależy od tego, kto zarządza cmentarzem.

• Cmentarze komunalne — Zarząd Cmentarzy Komunalnych prowadzi internetową wyszukiwarkę obejmującą Cmentarz Północny, Południowy i Wojskowy na Powązkach. Wystarczy imię i nazwisko; system zwraca numer kwatery, rzędu i grobu. Centrala Zarządu Cmentarzy Komunalnych: 22 277 40 00.
• Stare Powązki i część nekropolii parafialnych — lokalizację grobu sprawdzisz w miejskim serwisie mapowym Warszawy.
• Pozostałe cmentarze parafialne i wyznaniowe — nie mają wspólnej bazy. Tu jedyną drogą jest kontakt z kancelarią. Numery telefonów wszystkich 40 warszawskich cmentarzy znajdziesz w tabeli porównawczej powyżej oraz na stronach poszczególnych nekropolii.

Jeśli nie znasz daty zgonu, warto zacząć od dzielnicy, w której zmarły mieszkał — parafie prowadziły pochówki przede wszystkim dla własnych wiernych.

Powązki — dwie nekropolie, dwie historie

Nazwa „Powązki” oznacza w Warszawie dwa różne cmentarze, oddalone od siebie o kilkaset metrów i mylone przez przyjezdnych.

Cmentarz Powązkowski, potocznie Stare Powązki, założono 4 listopada 1790 roku na gruncie podarowanym przez rodzinę Szymanowskich. Zajmuje 43 hektary i jest najstarszą czynną nekropolią stolicy. Dwa lata po otwarciu stanął tu kościół św. Karola Boromeusza projektu Dominika Merliniego, a wraz z nim katakumby — jedyna taka budowla cmentarna w Warszawie. Spoczywają tu Bolesław Prus, Stanisław Moniuszko, Władysław Reymont i Czesław Niemen.

Cmentarz Wojskowy na Powązkach powstał znacznie później, w 1912 roku, i ma dziś 30 hektarów. To główna nekropolia wojskowa kraju: kwatery powstańcze z 1944 roku, Dolinka Katyńska, kwatera „Łączka” z grobami Żołnierzy Niezłomnych, kwatera smoleńska i Aleja Zasłużonych. Od 1973 roku administruje nim Zarząd Cmentarzy Komunalnych.

Największe cmentarze stolicy

Cmentarz Północny leży na Bielanach, przy ul. Wóycickiego, i pochowano na nim ponad 217 tysięcy osób. Rekordzistą pod względem liczby pochówków pozostaje jednak Bródnowski na Targówku — od 1884 roku przyjął ich około 1,2 miliona.

Warto wiedzieć, że Cmentarz Komunalny Południowy ma adres w Antoninowie pod Piasecznem, mimo że należy do Warszawy i zarządza nim stołeczny ZCK. To nie pomyłka — miasto po prostu nie miało już miejsca w swoich granicach.

Cmentarze wyznaniowe

Nigdzie indziej w Polsce nie znajdziesz takiego zagęszczenia nekropolii różnych wyznań, co na warszawskiej Woli i Bródnie.

• Cmentarz Żydowski przy ul. Okopowej (1806, 33 ha) — ponad 80 tysięcy macew i blisko 250 tysięcy pochowanych. Groby Ludwika Zamenhofa, Icchaka Lejba Pereca i cenotaf Janusza Korczaka. Wstęp 20 zł, w soboty i święta żydowskie nieczynny.
• Cmentarz Żydowski na Bródnie (1780, 13,5 ha) — starszy od Okopowej, niemal doszczętnie zdewastowany w czasie okupacji i po wojnie. Odzyskuje formę dzięki wieloletniej rekonstrukcji.
• Cmentarz Prawosławny na Woli (1834, 13,3 ha) — pamiątka po rosyjskiej Warszawie, z cerkwią i nagrobkami pokrytymi cyrylicą.
• Cmentarz Ewangelicko-Augsburski (1792, 4,5 ha) — miejsce spoczynku Samuela Lindego i Wojciecha Gersona, z grobami rodzin warszawskich fabrykantów.
• Cmentarz Ewangelicko-Reformowany (1792, 1,8 ha) — kameralna nekropolia kalwińska przy ul. Żytniej.
• Muzułmański Cmentarz Tatarski (1867) — czynny cmentarz polskich Tatarów, z inskrypcjami arabskimi i półksiężycem na nagrobkach.
• Muzułmański Cmentarz Kaukaski — starszy, założony jeszcze dla muzułmanów służących w garnizonie rosyjskim; dziś już bez nowych pochówków.
• Cmentarz Karaimski (1890) — jedyna czynna nekropolia karaimska w Polsce, z napisami po karaimsku, polsku i rosyjsku.
• Cmentarz Starokatolicki Mariawitów oraz Cmentarz Kościoła Polskokatolickiego — dwie niewielkie nekropolie wspólnot, które odłączyły się od Kościoła rzymskokatolickiego na początku XX wieku.

Cmentarze wojenne i miejsca pamięci

Cmentarz Powstańców Warszawy przy ul. Wolskiej to największy cmentarz wojenny w Polsce. Na zaledwie 1,5 hektara złożono prochy około 104 tysięcy osób — powstańców i cywilów, których szczątki ekshumowano po 1945 roku z mogił rozsianych po całym mieście. Nie ma tu grobów indywidualnych; jest kopiec i mur z nazwiskami.

Pamięć o 1944 roku rozkłada się jednak na całą Warszawę: kwatery powstańcze zajmują znaczną część Powązek Wojskowych, a na południowych obrzeżach miasta leży niewielki Cmentarz Powstańców Warszawy w Powsinie z grobami żołnierzy, którzy próbowali przebić się do stolicy.

Osobne miejsce zajmuje Cmentarz Ofiar II Wojny Światowej w Wawrze. Upamiętnia egzekucję z nocy z 26 na 27 grudnia 1939 roku, gdy Niemcy rozstrzelali w Wawrze ponad stu przypadkowo zatrzymanych mężczyzn — była to jedna z pierwszych masowych zbrodni na okupowanych ziemiach polskich.

Krematorium i pochówki urnowe

Warszawa dysponuje dwoma krematoriami, oba na cmentarzach komunalnych: na Północnym i Południowym. Spopielenie zwłok kosztuje w obu 950 zł.

Pochówek urnowy jest wyraźnie tańszy od tradycyjnego. Na Cmentarzu Północnym miejsce w grobie urnowym ziemnym pojedynczym na 20 lat to 1060 zł, na Południowym 1000 zł — przy 2400 zł i 1800 zł za grób tradycyjny. Obie nekropolie oferują też kolumbaria: nisza na Północnym kosztuje 5100 zł, na Południowym 4100 zł.

Ile kosztuje pochówek w Warszawie?

W odróżnieniu od większości polskich miast stolica nie ma jednolitego cennika. Każdy z trzech cmentarzy ZCK ma własne stawki, a różnice sięgają ponad dwukrotności:

• grób tradycyjny ziemny pojedynczy na 20 lat — od 1800 zł (Południowy) przez 2400 zł (Północny) do 3900 zł (Wojskowy),
• grób rodzinny — odpowiednio 2100, 3000 i 4700 zł.

Opłatę wnosi się na 20 lat, a jej przedłużenie na kolejny okres kosztuje dokładnie tyle samo co pierwszy pochówek. Pełne zestawienie wszystkich pozycji — z ekshumacją, ustawieniem nagrobka i opłatą za wjazd — znajdziesz w sekcji „Cennik cmentarzy” powyżej. Na cmentarzach parafialnych i wyznaniowych stawki ustalają zarządcy indywidualnie i trzeba je sprawdzać w kancelarii.

Cmentarze parafialne w dzielnicach

Ponad połowa warszawskich nekropolii to niewielkie cmentarze parafialne, obsługujące jedną dzielnicę albo wręcz jedno osiedle. Powstawały, gdy dzisiejsze dzielnice były jeszcze podwarszawskimi wsiami i miasteczkami — Włochy przyłączono do stolicy w 1951 roku, Ursus w 1977, a Wesołą dopiero w 2002. Cmentarz często został po nich jedynym czytelnym śladem dawnej odrębności.

Lewobrzeżna Warszawa:

• Cmentarz Wolski (1854, 12 ha) — jedna z najstarszych nekropolii Woli, z kwaterą powstańczą
• Cmentarz Wawrzyszewski (1830, 6,5 ha) — na Bielanach, przy ul. Wólczyńskiej
• Cmentarz Czerniakowski (1907, 2,2 ha) — przy klasztorze bernardynów na Powsińskiej
• Cmentarz Wilanowski (1816) — założony przez Stanisława Kostkę Potockiego, z kaplicą-mauzoleum
• Stary Cmentarz Służewski (1238) i Służewski Nowy (1900) — na Ursynowie, przy parafii św. Katarzyny
• Pyry, Grabów i Powsin — południowe krańce miasta
• Okęcie, Włochy, Gołąbki i Solipse — zachodnie dzielnice, Ursus i Włochy

Prawobrzeżna Warszawa:

• Cmentarz Kamionkowski — najstarszy ślad osadnictwa na Pradze
• Cmentarz Parafialny w Tarchominie (1518, 2,2 ha) — na Białołęce, przy parafii św. Jakuba
• Marysin Wawerski (1942, 7 ha) — największy z prawobrzeżnych cmentarzy parafialnych
• Zerzeń (1880), Radość i Falenica — dzielnica Wawer
• Rembertów (1928, 4,2 ha), Wesoła i Stara Miłosna — wschodnie krańce stolicy

Kancelarie tych cmentarzy pracują zwykle po kilka godzin tygodniowo, często wyłącznie popołudniami. Przed wizytą warto zadzwonić — godziny przyjęć znajdziesz na stronie każdej z nekropolii.

Cmentarze historyczne i nieistniejące

Powązki powstały w 1790 roku nie z powodu mody, lecz z konieczności. Do końca XVIII wieku warszawiaków chowano przy kościołach w obrębie murów — przy św. Janie, św. Krzyżu, w podziemiach klasztorów. Gdy władze zakazały tej praktyki ze względów sanitarnych, miasto musiało w krótkim czasie znaleźć teren daleko od zabudowy.

Rolę głównej nekropolii pełnił wcześniej Cmentarz Świętokrzyski, założony w 1745 roku w rejonie dzisiejszego skrzyżowania Marszałkowskiej i Świętokrzyskiej. Zamknięto go w latach 30. XIX wieku, a teren zabudowano — po tysiącach pochówków nie został żaden ślad w terenie.

Najstarszym śladem dawnego układu osadniczego pozostaje Cmentarz Kamionkowski przy kościele Matki Bożej Zwycięskiej na Grochowskiej. Osada Kamion była starsza od prawobrzeżnej Pragi, a na okolicznych polach odbywały się elekcje królewskie — w tym pierwsza wolna elekcja w 1573 roku.

Największą wyrwę w krajobrazie pamięci zostawiła jednak okupacja. Cmentarze getta warszawskiego, kwatery przy Okopowej i setki prowizorycznych mogił z 1944 roku po wojnie w większości zlikwidowano, a szczątki przeniesiono — głównie na Cmentarz Powstańców Warszawy. Miasto odbudowano, ale mapa jego cmentarzy nigdy nie wróciła do stanu sprzed 1939 roku.