Cmentarz Prawosławny na Woli, Warszawa
województwo mazowieckie
| ul. Wolska 138/140 , 01-126
Informacje praktyczne
Cmentarz Prawosławny na Woli przy ul. Wolskiej 138/140 to jedyna prawosławna nekropolia w Warszawie. Rozciąga się na 13,3 hektara i obejmuje 101 kwater. Od 1965 roku figuruje w rejestrze zabytków jako część zespołu Reduty Wolskiej.
Biuro cmentarne czynne: poniedziałek–czwartek 9:00–15:00 (piątek — godziny zmienne).
Kontakt: tel. 22 836-68-16, kom. +48 511 996 312, fax 22 836-88-16, e-mail: [email protected].
Nr rachunku bankowego: 05 1020 1185 0000 4202 0011 4157.
Dojazd i komunikacja
Autobus 197 — przystanek „Cmentarz Prawosławny” bezpośrednio przy bramie. Tramwaj 76 (Metro Młociny – Fort Wola). Z centrum autobusy 105 i 167. W okresie Wszystkich Świętych kursują dodatkowe linie C12 i C84.
Liczba miejsc parkingowych w rejonie cmentarza jest ograniczona, szczególnie podczas świąt.
Historia Cmentarza Prawosławnego na Woli
Nekropolia powstała w 1834 roku z inicjatywy władz carskich, jako konsekwencja rosnącej liczby prawosławnych mieszkańców Warszawy po upadku powstania listopadowego. Wcześniej prawosławni byli chowani na Powązkach i cmentarzu ewangelicko-augsburskim.
Lokalizacja przy Reducie Wolskiej
Wybór miejsca przy Reducie Wolskiej nr 56 miał wymiar polityczny — tu w 1831 roku toczono walki podczas szturmu rosyjskiego na Warszawę. Budowę finansowano ze środków skonfiskowanych przez administrację carską pod nadzorem inżyniera F. I. Golikowa.
Okres wojenny
I wojna światowa przyniosła opuszczenie Warszawy przez duchowieństwo prawosławne i zaniedbanie nekropolii. W 1932 roku przeprowadzono ekshumację grobu Sokratesa Starynkiewicza, przenosząc go w celu ochrony historycznego kształtu reduty.
Podczas II wojny światowej cmentarz ocalał z bombardowań, ale stał się miejscem tragedii — na jego terenie rozstrzelano 60 mieszkańców Woli, w tym ponad sto dzieci z sierocińca, w ramach Rzezi Woli w sierpniu 1944 roku.
Powojenne losy
Po wojnie liczne nagrobki uległy dewastacji lub posłużyły jako materiał budowlany. Przełomowe prace konserwatorskie podjął od 1973 roku ks. Anatol Szydłowski, który przeprowadził kompleksowe porządkowanie i restaurację całego terenu.
Cerkiew św. Jana Klimaka
Wzniesiona w latach 1903–1905 cerkiew to serce nekropolii. Zaprojektował ją Władimir Pokrowski w stylu rusko-bizantyjskim, czerpiąc z XVII-wiecznych cerkwi rostowskich. Budowlę poświęcił arcybiskup Hieronim, który wzniósł ją ku pamięci zmarłego syna.
Malowidła we wnętrzu to dzieło Adama Stalonego-Dobrzańskiego i Jerzego Nowosielskiego — łączą prawosławną tradycję z nowoczesnym ujęciem ikonografii. Ikonostas w górnej części to praca ukraińskiego malarza Ołeksandra Muraszki.
Dolna kaplica, poświęcona w 1906 roku, przechowuje szczątki fundatora i jego syna Iwana. Od 1979 roku ściany zdobią dzieła Jerzego Nowosielskiego.
Znane osoby pochowane na Cmentarzu Prawosławnym
Politycy i przedsiębiorcy
| Osoba | Lata życia | Kim był/a |
|---|---|---|
| Sokrates Starynkiewicz | 1820–1902 | Prezydent Warszawy (1875–1892), twórca miejskich wodociągów i kanalizacji |
| Aleksander Gudzowaty | 1938–2013 | Przedsiębiorca, prezes Bartimpex, jeden z najbogatszych Polaków |
Duchowni
| Osoba | Lata życia | Kim był/a |
|---|---|---|
| Metropolita Dionizy Waledyński | 1876–1960 | Zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego |
| ks. Jerzy Klinger | 1918–1976 | Teolog prawosławny, ekumenista — nagrobek zaprojektowany przez Jerzego Nowosielskiego |
Naukowcy i wojskowi
| Osoba | Lata życia | Kim był/a |
|---|---|---|
| Dmitrij Sokolcow | – | Założyciel Instytutu Radiotechniki w Warszawie |
| gen. Wołodymyr Salski | 1885–1940 | Dowódca Armii URL, walczył u boku Wojska Polskiego |
| gen. Marek Bezruczko | 1883–1944 | Dowódca ukraiński, obrońca Zamościa w wojnie 1920 |
Kwatera Ukraińska i pomniki wojskowe
Kwatery 36 i 93 stanowią miejsce spoczynku żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, którzy walczyli ramię w ramię z Wojskiem Polskim podczas wojny polsko-bolszewickiej. Nagrobki zdobią krzyże ze złotym tryzubem i dwujęzyczne inskrypcje.
Wśród pochowanych — wybitni dowódcy i intelektualiści ukraińskiej diaspory: minister edukacji Petro Chołodny, profesor Wasyl Bidnow, profesor Ołeksandr Łotocki. Kwatery były odnawiane w latach 80. XX w. i ponownie w 2019 roku staraniem warszawskiej społeczności ukraińskiej.
Na cmentarzu znajduje się także kamień pamiątkowy upamiętniający tragedię z 5 sierpnia 1944 roku, gdy spłonęło 500 ciał mieszkańców Woli.
Artystyczne nagrobki
Nekropolia zachwyca kolekcją nagrobków o wyjątkowej wartości artystycznej, autorstwa takich twórców jak Stanisław Noakowski, Bolesław Syrewicz i Borys von Zinserling. Style obejmują nurty od neogotyckich po secesyjne — wiele nagrobków zdobią żeliwne dekoracje i kobiece figury.
Na terenie cmentarza zachowały się również pomniki staroobrzędowców w kształcie trumien oraz Kwatera duchownych prawosławnych w sąsiedztwie cerkwi i Kwatera Ormian Prawosławnych przy zabytkowym wale.
Inne cmentarze w Warszawie
Pełną listę warszawskich nekropolii znajdziesz na stronie cmentarzy w Warszawie. Zobacz również:
- Cmentarz Ewangelicko-Reformowany — zabytkowa nekropolia protestancka na Woli z grobem Anny German
- Cmentarz Powstańców Warszawy — największa nekropolia wojenna w Polsce
- Cmentarz Wojskowy na Powązkach — narodowy panteon bohaterów
- Stare Powązki — najsłynniejsza nekropolia Warszawy