Cmentarz Komunalny „Dębica”, Elbląg

Cmentarz Komunalny „Dębica” leży przy ulicy Łęczyckiej, we wschodniej części Elbląga, na granicy z parkiem leśnym Bażantarnia. Nazwę wziął od sąsiedniego osiedla. To największa nekropolia miasta — spoczywa tu około trzydziestu tysięcy osób, a teren wciąż się powiększa.

Cmentarz otwarto w 1974 roku i od początku pomyślano go jako obiekt dostępny dla wszystkich wyznań. Zarządza nim Zarząd Zieleni Miejskiej w Elblągu przez Wydział Administracji Cmentarzy, którego biuro stoi przy samej Dębicy, pod adresem Łęczycka 49. Ten sam wydział prowadzi drugą miejską nekropolię — Cmentarz Komunalny Agrykola po zachodniej stronie miasta.

Odwiedzający, którzy przyjeżdżają tu pierwszy raz, zwykle nie wiedzą o jednej rzeczy: cmentarz ma dwie osobne pętle autobusowe i dwa parkingi, oddalone od siebie o kilkaset metrów. Mieszkańcy mówią o nich Dębica Dolna i Dębica Górna, a wybór złego wejścia potrafi kosztować kwadrans marszu.

Informacje praktyczne

Sprawy formalne — opłaty, zezwolenia na prace kamieniarskie, ustalenie terminu pogrzebu — załatwia się w biurze przy bramie, nie w siedzibie Zarządu Zieleni Miejskiej w centrum.

Dane	Wartość
Adres biura	ul. Łęczycka 49, 82-300 Elbląg
Zarządca	Zarząd Zieleni Miejskiej w Elblągu, Wydział Administracji Cmentarzy
Telefon	55 231 79 51, 609 670 775, 609 671 383
E-mail	[email protected]
Biuro: poniedziałek, wtorek, czwartek, piątek	7:00–15:00
Biuro: środa	7:00–17:00
Biuro: sobota	8:00–13:00

Uwaga na adres. Przy tej samej ulicy krążą w sieci cztery różne numery i tylko jeden prowadzi do zarządcy. Łęczycka 49 to biuro Wydziału Administracji Cmentarzy. Pod numerem 39a działa natomiast prywatny zakład pogrzebowy o nazwie Dębica — firma, która organizuje ceremonie, ale nie pobiera opłat cmentarnych i nie wydaje zezwoleń. Numery 39 i 46 pojawiają się w serwisach mapowych jako adres samego terenu.

Bramy dla odwiedzających otwarte są sezonowo: od 1 kwietnia do 30 września w godzinach 7:00–22:00, a od 1 października do 31 marca 7:00–21:00. Zasada ta nie obowiązuje 31 października oraz 1 i 2 listopada, kiedy cmentarz działa dłużej.

Regulamin porządkowy elbląskich cmentarzy komunalnych, wprowadzony zarządzeniem prezydenta miasta z 23 grudnia 2009 roku, zabrania między innymi wprowadzania zwierząt — z wyjątkiem psów przewodników — prowadzenia handlu, umieszczania reklam oraz ustawiania ławek i płotków utrudniających przejście między grobami. Sadzenie i wycinanie drzew wymaga pisemnej zgody zarządcy; samowolne nasadzenia są usuwane bez uprzedzenia i na koszt dysponenta grobu. Tej samej zgody potrzebują firmy kamieniarskie przed rozpoczęciem jakichkolwiek prac przy nagrobku.

Ceremonie pogrzebowe odbywają się w godzinach pracy biura. Termin poza nimi jest możliwy tylko za zgodą zarządcy i wiąże się z osobną opłatą. W ostatnich dniach października biuro wydłuża godziny przyjęć — zwykle do 17:00 w sobotę i w dniu poprzedzającym Wszystkich Świętych, a 1 listopada dyżuruje od 8:00 do 16:00. Można wtedy sprawdzić, czy grób bliskiej osoby jest opłacony, i uregulować zaległość na miejscu, gotówką albo przelewem na podstawie wystawionej faktury.

Dębica Dolna i Dębica Górna

Podział na dwie części to najważniejsza informacja praktyczna dotycząca tego cmentarza. Każda ma własną pętlę autobusową, własny parking i własną bramę wjazdową, a przejście między nimi zajmuje kilkanaście minut.

Dębica Dolna to część położona bliżej ronda Łęczycka–Wschodnia, od strony miasta. Dębica Górna leży wyżej, w kierunku Bażantarni, i obejmuje starszą część założenia wraz z kwaterą zasłużonych. Przystanki komunikacji miejskiej noszą nazwy Dębica Pętla i Dębica I, a wcześniej na trasie mija się jeszcze Łęczycką z przystankami przy hotelu, przy Warmińskiej i przy Wyżynnej.

Zanim ruszysz, warto ustalić numer kwatery w systemie Grobonet, obsługującym obie elbląskie nekropolie komunalne. Wyszukiwarka podaje nie tylko cmentarz i sektor, ale też mapę z lokalizacją grobu oraz informację o sąsiednich pochówkach. Od 2022 roku przy bramach wjazdowych stoją również tablice z planem terenu — to efekt uwag odwiedzających, którzy skarżyli się na trudności z orientacją.

Dojazd i komunikacja miejska

Na co dzień pod cmentarz dojeżdża linia 11, łącząca Dębicę z Rubnem i Nowakowem przez centrum miasta.

Linia	Trasa i przystanki przy cmentarzu
11	Rubno / Nowakowo – Mazurska – Nowowiejska – Bema – Łęczycka – Dębica I – Dębica Pętla

W okresie Wszystkich Świętych układ połączeń zmienia się całkowicie. Zarząd Komunikacji Miejskiej wzmacnia kursy już od ostatniej soboty października, a 1 i 2 listopada uruchamia siedem dodatkowych relacji dowożących pod obie pętle.

Linia	Dokąd dojeżdża
25	Dębica Dolna i Górna — jedyna linia obsługująca obie pętle
11	Dębica Górna, od strony Rubna i Nowakowa
26	Dębica Górna, z parkingu przy Akademii Nauk Stosowanych
27	Dębica Górna, z pętli Ogólna przez Żeromskiego
G	Dębica Dolna, z parkingu przy Akademii Nauk Stosowanych
J	Dębica Dolna, z pętli Ogólna przez Sienkiewicza
C i S	Dębica Dolna, po drodze przez cmentarz Agrykola

1 listopada wszystkie przejazdy komunikacją miejską w Elblągu są bezpłatne. Linia 25 pełni wtedy dodatkową funkcję: dowozi pasażerów tramwajów numer 1, 2 i 4 z przystanku przy Druskiej, dzięki czemu można dojechać z drugiego końca miasta bez przesiadki w centrum.

Wjazd samochodem i parkingi

Bramy wjazdowe otwarte są tylko w godzinach pracy biura, przy czym wyjazd musi nastąpić najpóźniej kwadrans przed jego zamknięciem. Bez opłaty wjeżdżają pojazdy związane z pogrzebem i funkcjonowaniem cmentarza, pogotowie, policja, straż miejska i pożarna, inspekcja sanitarna oraz auta kierowane przez osoby o obniżonej sprawności ruchowej lub przewożące takie osoby — pod warunkiem umieszczenia karty parkingowej za przednią szybą. Pozostali płacą 29,52 zł. Otwarcie bramy poza godzinami pracy biura kosztuje 159,90 zł i nie dotyczy pojazdów uczestniczących w ceremonii pogrzebowej.

Na przełomie października i listopada obowiązuje odrębna organizacja ruchu. Od 6:00 rano 1 listopada do 20:00 następnego dnia odcinek od ronda Łęczycka–Wschodnia w stronę starszej części cmentarza jest zamknięty dla ruchu ogólnego — wjeżdżają tylko autobusy, taksówki wpuszczane porcjami przez policję, służby miejskie i zaopatrzenie stoisk z kwiatami. Kierowcy dojeżdżają wtedy od strony węzła drogi krajowej 22 i wojewódzkiej 509; na odcinku od tak zwanego Jeziorka do cmentarza obowiązuje ruch jednokierunkowy z parkowaniem po jednej stronie jezdni, a ulica Wschodnia zamienia się w parking.

Parking na Dębicy Dolnej udostępniany jest w tych dniach wyłącznie osobom z niepełnosprawnością i taksówkom. Na Dębicy Górnej taksówki mogą jedynie wysadzać i zabierać pasażerów, bez postoju.

Historia cmentarza Dębica

Dlaczego powstał: wyczerpana Agrykola

Na początku lat siedemdziesiątych władze Elbląga stanęły przed problemem, który znały wtedy niemal wszystkie średnie miasta w Polsce. Działająca od 1946 roku Agrykola wyczerpywała miejsca grzebalne, a jej powiększenie okazało się niemożliwe — nekropolię otoczyła zabudowa. Brakowało zwłaszcza miejsc na pochówki socjalne, finansowane przez miasto.

Pod nową nekropolię wybrano obszar między południową granicą parku leśnego Bażantarnia a ulicą Łęczycką, w sąsiedztwie osiedla Dębica. Lokalizacja na obrzeżach oznaczała, że teren będzie można swobodnie powiększać przez kolejne dekady — i dokładnie tak się stało. Cmentarz otwarto w 1974 roku, wznosząc na nim z czasem dwa budynki przedpogrzebowe.

Kolumbarium i rozbudowy po 2000 roku

Od 2000 roku Dębica rozrasta się w sposób planowy: kolejne kwatery przygotowuje się z wyprzedzeniem, zanim poprzednie się zapełnią. W lipcu 2006 roku oddano do użytku pierwsze dwa segmenty kolumbarium — dla Elbląga była to zupełnie nowa forma pochówku. Zainteresowanie okazało się na tyle duże, że liczbę nisz zwiększano w kolejnych latach.

W grudniu 2013 roku cmentarz doczekał się wyszukiwarki internetowej. Do tego momentu odnalezienie grobu wymagało wizyty w biurze albo krążenia po alejkach; od tej pory wystarczy nazwisko wpisane w Grobonecie, żeby poznać kwaterę, rząd i numer miejsca.

Rozbudowa o osiem hektarów

Prace przygotowawcze pod powiększenie cmentarza ruszyły w grudniu 2022 roku. Nowa część powstaje w kierunku ulicy Wschodniej i obejmie osiem hektarów, co według szacunków miasta wystarczy na kilkanaście lat pochówków. Docelowo Dębica ma zajmować trzydzieści dwa hektary.

Sposób zagospodarowania tego terenu wybrano nietypowo. Na wniosek zarządcy nowa część ma być urządzona — jak określono to na posiedzeniu Komisji Gospodarki Miasta — w stylu amerykańskim, czyli w czytelnym, regularnym układzie kwater, żeby ludzie nie błądzili w poszukiwaniu nagrobków. Kolumbaria staną po obu stronach głównej alei. W okolicy przewidziano miejsca parkingowe i przystanek komunikacji miejskiej, a całość zostanie skomunikowana z dotychczasową nekropolią.

Plany sięgają dalej. Kolejnym etapem ma być około jedenastu hektarów przy ulicy Wschodniej, w stronę leśniczówki i Góry Chrobrego. W dalszej perspektywie miasto rozważa przeznaczenie pod cmentarz stu dwudziestu pięciu hektarów w Stagniewie. Rozbudowa Dębicy nie koliduje przy tym z odłożonymi planami budowy obwodnicy wschodniej.

Regularny układ nowej części jest przedłużeniem zasady, którą regulamin stosuje do Dębicy od lat: usytuowanie każdego grobu musi tu być zgodne z planem zagospodarowania cmentarza. Na Agrykoli, gdzie wolne miejsca powstają głównie po likwidacji starych grobów, zarządca decyduje o położeniu nowego pochówku indywidualnie, pilnując, by nie utrudniał komunikacji i nie naruszał sąsiednich mogił. To różnica między nekropolią projektowaną od podstaw a taką, która przez osiemdziesiąt lat zagęszczała się warstwami.

Kwatera zasłużonych i pomnik Jezusa Zmartwychwstałego

W najstarszej części cmentarza wydzielono kwaterę przeznaczoną dla szczególnie zasłużonych mieszkańców Elbląga. Stoi tam pomnik Jezusa Zmartwychwstałego, a sama kwatera obejmuje również groby kapłanów elbląskich.

To tutaj spoczywa Aleksandra Gabrysiak — postać, wokół której skupia się pamięć o tym miejscu. Jej grób odwiedzają nie tylko krewni, ale i osoby, które znały ją z pracy w szpitalu, z Domu Samotnej Matki albo z hospicjum, które sama zakładała.

Znane osoby pochowane na Cmentarzu Komunalnym Dębica

Cmentarz działa od pół wieku, więc nie ma tu grobów z odległych epok. Spoczywają natomiast ludzie, którzy budowali powojenny Elbląg — i jedna postać, której proces beatyfikacyjny toczy się w Kościele katolickim.

Medycyna i służba społeczna

Osoba	Lata życia	Kim była
Aleksandra Gabrysiak	1942–1993	Lekarka, w Elblągu znana jako Doktor Ola, dziś Służebnica Boża. Ukończyła Wydział Lekarski Akademii Medycznej w Gdańsku mimo niepełnosprawności po przebytej krzywicy. W Tczewie kierowała laboratorium i założyła Telefon Zaufania, a od 1975 roku prowadziła laboratorium elbląskiego szpitala. Zorganizowała w mieście Dom Samotnej Matki oraz hospicjum, pracowała w Poradni Trzeźwości, odwiedzała więźniów, a jej domowy telefon był dostępny przez całą dobę. Zginęła 6 lutego 1993 roku we własnym mieszkaniu, zamordowana wraz z adoptowaną córką Marią przez jednego ze swoich podopiecznych. Spoczywa razem z córką w rodzinnym grobie: sektor XIV, rząd 18, grób 5.

Wojsko, morze i odbudowa miasta

Osoba	Lata życia	Kim był
Stanisław Wójcicki	1916–2012	Honorowy Obywatel Elbląga od 30 marca 1992 roku. Przed wojną pracownik Państwowej Fabryki Broni w Radomiu, we wrześniu 1939 roku obrońca wybrzeża, potem żołnierz Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”; walczył pod Pińskiem i pod Wilanowem. Po niewoli radzieckiej i oflagu w Bawarii wrócił w rodzinne strony i wstąpił do partyzanckiego 33 pułku piechoty Legionów Armii Krajowej. 24 marca 1945 roku przyjechał do Elbląga z Morską Grupą Operacyjną, zabezpieczając elektrownię, elewatory zbożowe i stocznię rzeczną. Jesienią 1945 został komendantem Straży Przemysłowej w dawnych zakładach Schichau, przemianowanych na Zamech. Po pożarze jednej z hal aresztowało go UB pod zarzutem współpracy z francuskim wywiadem — wyszedł na wolność dopiero w 1951 roku. Sektor XXVI, rząd 1, grób 35.

Nauka

Osoba	Lata życia	Kim był
Marian Niklewski	1909–1996	Chemik rolny, profesor zwyczajny od 1961 roku. Absolwent Wydziału Rolniczo-Leśnego Uniwersytetu Poznańskiego z 1934 roku, stypendysta Rothamsted Experimental Station w Anglii, przed wojną pracownik Politechniki Lwowskiej. W 1949 roku trafił do Instytutu Torfowego w Elblągu, późniejszego Terenowego Oddziału Badań Torfowych. W latach 1951–1955 kierował Katedrą Torfoznawstwa Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu, a od 1955 do 1974 roku Katedrą Chemii Rolnej uczelni rolniczej w Szczecinie. Przez wiele lat przewodniczył Wydziałowi Nauk Przyrodniczo-Rolniczych Szczecińskiego Towarzystwa Naukowego. Sektor 14, rząd 12, grób 1.

Cennik opłat i wyszukiwarka grobów

Stawki ustala prezydent Elbląga. Obowiązuje cennik wprowadzony zarządzeniem numer 258/2022 z 6 czerwca 2022 roku, wspólny dla obu cmentarzy komunalnych, ale z różnymi kwotami dla każdego z nich. Podane niżej ceny są brutto i dotyczą Dębicy.

Rodzaj miejsca	Opłata na 20 lat
Miejsce pod grób ziemny duży	324,00 zł
Wznowienie opłaty za grób ziemny duży	324,00 zł
Miejsce pod grób ziemny mały	151,20 zł
Wznowienie opłaty za grób ziemny mały	151,20 zł
Miejsce rezerwowe pod grób duży rodzinny	410,40 zł
Miejsce rezerwowe pod grób mały rodzinny	216,00 zł
Nisza w kolumbarium	4 104,00 zł
Wznowienie opłaty za niszę w kolumbarium	2 808,00 zł
Opłata eksploatacyjna płatna przy pochówku	410,40 zł
Wznowienie opłaty eksploatacyjnej	270,00 zł
Grób murowany dwuosobowy, na 99 lat	2 700,00 zł
Grób murowany czteroosobowy, na 99 lat	1 620,00 zł

Do tego dochodzą opłaty jednorazowe: korzystanie z kaplicy 145,80 zł, ceremonia poza godzinami pracy biura 145,80 zł, zezwolenie na prace ziemne, kamieniarskie i budowlane 147,60 zł, aktualizacja zdjęcia w systemie Grobonet 12,30 zł. Prace wykonane bez zgłoszenia kosztują dodatkowo 147,60 zł opłaty legalizacyjnej.

Warto znać jedną różnicę, o której cennik mówi wprost. Te same pozycje na Agrykoli są dwukrotnie droższe — miejsce pod grób ziemny duży kosztuje tam 648,00 zł zamiast 324,00 zł, a grób murowany dwuosobowy 5 400,00 zł zamiast 2 700,00 zł. Przy wznowieniu opłaty po dwudziestu latach obie nekropolie zrównują się w cenie; różnica dotyczy wyłącznie pierwszego wykupu miejsca.

Opłata za grób obejmuje zawsze dwa składniki: opłatę za miejsce oraz opłatę eksploatacyjną. Obie pobiera się na dwadzieścia lat, z możliwością wniesienia od razu podwójnej kwoty na czterdzieści lat. Wznowienie można opłacić najwcześniej w roku, w którym kończy się poprzedni okres.

Sprawdzenie, do kiedy grób jest opłacony, nie wymaga wizyty w biurze. Wyszukiwarka Grobonet obejmująca elbląskie cmentarze komunalne podaje przy każdym rekordzie rok, do którego ważna jest opłata, obok imienia, nazwiska, dat urodzenia i zgonu oraz numeru kwatery. System udostępnia też mapę z lokalizacją grobu, nawigację do mogiły, a w części przypadków zdjęcie nagrobka; pozwala również zlecić opłacenie miejsca zdalnie, bez przyjazdu na Łęczycką.

Co się dzieje po dwudziestu latach

Brak wznowienia opłaty daje zarządcy prawo przeznaczenia grobu do ponownego pochówku. Zanim to nastąpi, informacja pojawia się na samym grobie i na tablicy informacyjnej co najmniej trzy miesiące wcześniej, a z całej procedury sporządza się protokół. Wydział Administracji Cmentarzy publikuje też listy grobów wskazanych do likwidacji, z podziałem na Agrykolę i Dębicę — do momentu rozpoczęcia prac miejsce można uratować, wnosząc zaległość.

Zaległe opłaty nalicza się według stawek z dnia wpłaty i za pełne dwadzieścia lat, licząc od pierwszego nieopłaconego roku, tak żeby zachować ciągłość. Podobne zasady dotyczą nisz w kolumbarium: nieopłacona urna trafia do wyznaczonej kwatery na terenie cmentarza, a nisza wraca do dyspozycji zarządcy.

Kilka reguł zaskakuje dysponentów grobów. Miejsca grzebalne i nisze nie mogą być przedmiotem obrotu prywatnego. Miejsce rezerwowe wolno wykupić wyłącznie po to, by utworzyć grób rodzinny. W grobie ziemnym nie można murować ścian ani przekształcać go samodzielnie w murowany. Grób murowany trzeba wymurować i przykryć betonową płytą w ciągu dwunastu miesięcy od wniesienia opłaty — po tym terminie miejsce wraca do dyspozycji zarządcy, a dysponent odzyskuje sześćdziesiąt procent wpłaty. Jeśli ekshumacja nastąpi przed upływem dwudziestu lat, część opłaty proporcjonalna do niewykorzystanego okresu podlega zwrotowi na wniosek.

Jest jeszcze jedna rzecz, o której łatwo zapomnieć: zarządca kontaktuje się z dysponentem grobu wyłącznie pod adresem, który ma w ewidencji. Zmiana adresu czy numeru telefonu wymaga zgłoszenia w biurze — dokładnie tak samo jak w urzędzie czy banku.

Kto jest dysponentem grobu

Prawo do dysponowania wolnym miejscem w grobie wieloosobowym lub niszą w kolumbarium przysługuje członkom rodziny według kolejności zapisanej w ustawie o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 31 stycznia 1959 roku. Samo wniesienie opłaty przez kogoś spoza tego kręgu — sąsiada, znajomego, dalszego krewnego — nie czyni tej osoby dysponentem i nie daje jej żadnych uprawnień do grobu.

Z rolą dysponenta wiążą się konkretne obowiązki. Utrzymanie czystości na grobie i wokół niego należy do niego, a odpady po pielęgnacji trzeba wyrzucać wyłącznie do przeznaczonych na to pojemników. Wycięcie drzewa starszego niż pięć lat lub krzewu posadzonego przy grobie wymaga pisemnego wniosku i odbywa się na koszt wnioskodawcy. Elementy zagospodarowania, które utrudniają przejście lub przejazd między kwaterami, zarządca usuwa bez powiadamiania i bez prawa do odszkodowania.

Gdy grób zostaje przeznaczony do ponownego pochówku, dysponent ma trzy miesiące od publikacji informacji na usunięcie nagrobka i pozostałych elementów budowlanych. Po tym czasie robi to zarządca, a rodzina traci prawo do ich zwrotu. Osobna procedura dotyczy zrzeczenia się prawa do wymurowanego już grobu murowanego: zarządca wypłaca wtedy ekwiwalent ustalony przez rzeczoznawcę, pomniejszony o koszt samej wyceny.

Inne cmentarze w Elblągu

Pełną listę nekropolii znajdziesz na stronie wszystkich cmentarzy w Elblągu.

• Cmentarz Komunalny Agrykola — druga miejska nekropolia, czynna od 1946 roku, z kaplicą, kwaterami wojennymi, brzozowym Krzyżem Katyńskim poświęconym w 1989 roku oraz tablicami Sybiraków i ofiar Grudnia 1970; spoczywają tu prezydent Elbląga Michał Oliwiecki i wojewoda elbląski Zdzisław Olszewski.
• dawny Cmentarz Ewangelicki — założony około 1910 roku przy ulicy Sadowej, wpisany do rejestru zabytków i przekształcony w Lapidarium Pamięci Mieszkańców Miasta Elbląga; z kaplicą świętej Marii Magdaleny, Dębem Napoleona i grobami rodziny Drange, przodków Angeli Merkel.
• Cmentarz Żołnierzy Radzieckich — nekropolia wojenna przy ulicy Agrykola, kryjąca prochy 2731 żołnierzy Armii Czerwonej poległych podczas walk o miasto w 1945 roku, z księgą pochowanych zawierającą 311 nazwisk.
• Cmentarz Jelenia Dolina — obiekt w południowej części Elbląga, w sąsiedztwie Jeziora Martwego, uzupełniający sieć głównych nekropolii komunalnych miasta.
• Cmentarz Zawada — parafialny cmentarz w dzielnicy Zawada, tworzący wraz z pobliskim cmentarzem przy kościele świętego Wojciecha lokalne zaplecze pochówkowe wschodniej części miasta.
• Cmentarz Za Politechniką — niewielki obiekt w okolicy uczelni, pełniący funkcję lokalnego miejsca pochówku poza dwiema głównymi nekropoliami komunalnymi.