Cmentarz Komunalny w Brzegu Dolnym, Brzeg Dolny

Cmentarz Komunalny zajmuje niespełna dziesięć hektarów w południowo-zachodniej części Brzegu Dolnego, między ulicą Księdza Kanonika Jana Puka a ulicą Samuela Bogumiła Lindego. Pierwsze pochówki odbyły się tu w 1964 roku. To najmłodsza i największa z czterech dolnobrzeskich nekropolii, jedyna należąca do gminy i jedyna z internetową wyszukiwarką grobów.

Właścicielem terenu jest Gmina Brzeg Dolny, nadzór sprawuje burmistrz, a bieżące zarządzanie powierzono spółce Zakład Gospodarki Komunalnej. Ten podział ról ma praktyczne konsekwencje: zasady i stawki ustala gmina w aktach prawa miejscowego, opłaty wpływają na rachunek gminy, a wszystkie sprawy załatwia się w ZGK.

Informacje praktyczne

Dane	Wartość
Położenie	między ul. Księdza Kanonika Jana Puka a ul. Samuela Bogumiła Lindego
Właściciel	Gmina Brzeg Dolny
Zarządca	Zakład Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o., ul. Urazka 11, 56-120 Brzeg Dolny
Punkt obsługi cmentarza	ul. Urazka 6c
Telefon	660 543 406 (sprawy cmentarne), 71 319 54 35, 71 319 62 88
E-mail	pogrzeby@zgk.brzegdolny.pl, zgk@brzegdolny.pl
Powierzchnia	ok. 9,76 ha
Pierwsze pochówki	1964
Godziny otwarcia	1.04–30.09: 7:00–21:00 · 1.10–31.03: 7:00–19:00
Pochówki	poniedziałek–sobota, 9:00–18:00
Prace kamieniarskie	poniedziałek–piątek, 8:00–15:00
Obiekty	kaplica pogrzebowa, toaleta na terenie, sześć bram
Wyszukiwarka grobów	tak, system Grobonet PRO

Dwa adresy przy tej samej ulicy potrafią wprowadzić w błąd. Siedziba spółki mieści się przy Urazkiej 11, natomiast dowód wpłaty za miejsce grzebalne przedstawia się zarządcy cmentarza przy Urazkiej 6c. Opłatę wnosi się przelewem na rachunek Gminy Brzeg Dolny, nie spółki, a w tytule trzeba podać trzy rzeczy: dopisek „opłata cmentarna”, imię i nazwisko osoby zmarłej oraz datę zgonu. Bez tych danych przelewu nie da się przypisać do konkretnego grobu.

Kolejność jest przy tym sztywna: opłatę wnosi się przed rozpoczęciem jakichkolwiek czynności związanych z pochówkiem, nie po nich.

Godziny otwarcia i wyjątek listopadowy

Cmentarz działa w dwóch sezonach. Od 1 kwietnia do 30 września bramy są otwarte od 7:00 do 21:00, od 1 października do 31 marca — od 7:00 do 19:00. Regulamin wprowadza jednak wyraźny wyjątek: skrócone godziny zimowe nie obowiązują 31 października oraz 1 i 2 listopada. W te trzy dni teren pozostaje dostępny dłużej, co ma znaczenie dla osób przyjeżdżających spoza gminy po zmroku.

Przebywanie na cmentarzu poza godzinami otwarcia jest zabronione. Zarządca może też zamknąć całość lub część terenu, jeśli pojawi się zagrożenie — na przykład po wichurze — i informuje o tym oznakowaniem przy wejściach.

Bramy, parkingi i dojazd

Wokół terenu rozmieszczono sześć bram. Cztery z nich, w tym wjazd główny, otwierają się na ulicę Księdza Kanonika Jana Puka od strony południowej — to droga powiatowa i najwygodniejszy dojazd samochodem. Zjazd z niej na teren cmentarza został w ostatnich latach przebudowany, bo stara nawierzchnia była nierówna.

Od północy wchodzi się od ulicy Lindego. Nowe wejście od tej strony gmina otworzyła w maju 2022 roku wraz z chodnikiem — wcześniej mieszkańcy osiedli po tej stronie musieli obchodzić cały teren. Szósta brama znajduje się w narożniku północno-wschodnim, przy ulicy Józefa Kalasantego Dzieduszyckiego.

Miejsca postojowe są rozproszone po kilku placach przy wjazdach. Gmina przejęła od Rodzinnych Ogrodów Działkowych działkę przylegającą do cmentarza od strony ulicy Puka właśnie z myślą o dodatkowym parkingu.

Najbliższy dworzec kolejowy, stacja Brzeg Dolny, leży około 1,9 kilometra na północny wschód. Miasto nie ma stałej komunikacji miejskiej, ale 1 listopada gmina co roku uruchamia bezpłatne autobusy, którymi na cmentarz można dojechać ze wszystkich miejscowości gminy.

Wjazd samochodem na teren

Zasadą jest zakaz. Regulamin dopuszcza po alejkach wyłącznie pojazdy zarządcy, pojazdy związane z funkcjonowaniem cmentarza oraz służby: policję, pogotowie, straż pożarną i inspekcję sanitarną. Każdy inny wjazd wymaga zgody zarządcy i opłaty 200 złotych, pobieranej każdorazowo.

Z tej opłaty zwolnionych jest pięć kategorii pojazdów:

• pojazdy wykonawców realizujących roboty na podstawie umowy z zarządcą,
• pojazdy służbowe zarządcy,
• pojazdy uprzywilejowane,
• pojazdy odbierające odpady komunalne,
• pojazdy z osobami niepełnosprawnymi ruchowo.

Zakłady pogrzebowe i firmy kamieniarskie wjeżdżają na pisemną zgodę, a zakres i termin prac muszą zgłosić zarządcy wcześniej. Po robotach mają obowiązek uporządkować teren i naprawić ewentualne szkody.

Sektory i wyszukiwarka grobów

Zarządca prowadzi wyszukiwarkę w systemie Grobonet PRO. Poza wskazaniem grobu na planie pozwala ona zdalnie zlecić opłacenie miejsca, wydrukować wynik wyszukiwania i zapalić wirtualny znicz.

Każdy pochówek opisuje sygnatura złożona z sektora, rzędu i numeru, na przykład C2 / 21 / 10. Oznaczenie sektora ma tu postać litery i cyfry — odwrotnie niż w wielu innych miastach, gdzie liczba stoi przed literą.

Cmentarz podzielono na dziewiętnaście sektorów rozłożonych bardzo nierówno. Grupa A to najstarsza część, grupa C — największa i najbardziej rozbudowana:

Grupa	Sektory	Osób w bazie
A	A1 (101), A2 (545), A3 (815), A4 (184), A5 (98)	1 743
B	B1 (117), B2 (522), B3 (899)	1 538
C	C1 (777), C2 (581), C3 (500), C4 (551), C5 (218), C6 (458), C7 (437), C8 (227)	3 749
D	D1 (151), D2 (170), D3 (132)	453

Największe pojedyncze sektory to B3 (899 osób), A3 (815) i C1 (777). Najmniejsze — A5 i A1, po niespełna sto.

W całej bazie figuruje 7 522 osoby, z czego 39 rekordów nie ma przypisanego sektora. To liczba osób, nie grobów: w jednej mogile spoczywa zwykle kilka osób, więc rzeczywista liczba miejsc grzebalnych jest wyraźnie niższa.

Cennik i zasady opłat

Stawki ustalono zarządzeniem nr 0050.70.2023 Burmistrza Brzegu Dolnego z 20 kwietnia 2023 roku. Weszły w życie 1 czerwca 2023 i zastąpiły cennik obowiązujący od 2015 roku. Wszystkie kwoty są brutto.

Rodzaj miejsca	Okres	Opłata
Grób ziemny pojedynczy	20 lat	700,00 zł
Grób ziemny dwumiejscowy w pionie	20 lat	800,00 zł
Grób ziemny dwumiejscowy w poziomie	20 lat	950,00 zł
Grób ziemny dziecięcy (do 6 lat)	20 lat	400,00 zł
Grób murowany pojedynczy	20 lat	1 500,00 zł
Grób ziemny urnowy	jednorazowo	1 000,00 zł
Grób murowany urnowy	jednorazowo	1 800,00 zł
Grób murowany dwumiejscowy w pionie	jednorazowo	3 500,00 zł
Grób murowany dwumiejscowy w poziomie	jednorazowo	4 500,00 zł
Zezwolenie na wjazd na teren cmentarza	każdorazowo	200,00 zł

Rezerwacja miejsca kosztuje tyle samo co pochówek w grobie danego rodzaju: 700 zł za pojedynczy ziemny, 950 zł za dwumiejscowy w poziomie, 1 500 zł za murowany pojedynczy.

Cztery zasady, o które najczęściej pytają rodziny

Przedłużenie na kolejne dwadzieścia lat kosztuje dokładnie tyle, co pierwsza opłata — 700 zł za grób ziemny pojedynczy, 800 zł za dwumiejscowy w pionie, 400 zł za dziecięcy. Okres liczy się od roku, w którym mija dwadzieścia lat od ostatniego pochowania w danym grobie, a nie od pierwszego.

Dochówek do istniejącego grobu albo pochówek w zarezerwowanym miejscu rozlicza się proporcjonalnie. Opłatę stanowi iloczyn liczby lat brakujących do pełnego dwudziestolecia i jednej dwudziestej ceny odpowiedniego grobu. Jeśli więc od ostatniego pochówku minęło dwanaście lat, dopłaca się osiem dwudziestych stawki.

Rezygnacja z rezerwacji działa w drugą stronę: dysponent, który pisemnie zrzeknie się miejsca, odzyskuje opłatę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu, liczonego z dokładnością do jednego roku. Rok, w którym wniesiono opłatę, wlicza się do trwania rezerwacji.

Brak opłaty po upływie dwudziestu lat ma konsekwencje trwałe. Grób przechodzi pod zarząd zarządcy i kwalifikuje się do ponownego użycia, a elementy nagrobka stają się własnością zarządcy. Sama likwidacja musi być poprzedzona informacją umieszczoną na grobie co najmniej rok wcześniej, nagrobek zarządca przechowuje przez rok, a szczątki poprzednio pochowanych trafiają do ossarium na tym samym cmentarzu.

Cennik i regulamin mają po kilka lat, więc przed przelewem warto potwierdzić aktualną kwotę pod numerem 660 543 406.

Historia

Brzeg Dolny do 1945 roku nazywał się Dyhernfurth i był niewielkim miasteczkiem nad Odrą, którego cmentarze wyrastały wokół kościołów. Powojenna zmiana skali przyszła razem z przemysłem chemicznym: zakłady, znane później jako Rokita, ściągnęły do miasta tysiące pracowników i ich rodziny. Ludność rosła szybciej, niż mogły to obsłużyć niewielkie nekropolie parafialne, z których najstarsza była wtedy już ponadstuletnia.

Odpowiedzią było wytyczenie w latach sześćdziesiątych zupełnie nowego cmentarza na obrzeżach, przy drodze wychodzącej z miasta na południowy zachód. Pierwsze pochówki odbyły się tu w 1964 roku. W odróżnieniu od trzech pozostałych dolnobrzeskich cmentarzy ten nie ma ani jednego nagrobka poniemieckiego — jest w całości powojenny.

Rozbudowa po 2020 roku

Po pięćdziesięciu latach użytkowania w starszej części zaczęło brakować miejsc i gmina zabrała się za przygotowanie nowej. W 2022 roku ruszyła budowa alei o długości około pięćdziesięciu metrów i szerokości pięciu, utwardzonej kostką betonową — ma prowadzić do nowych kwater. W tym samym czasie powstało wejście od ulicy Lindego, a urząd zlecił dokumentację projektową rozbudowy kaplicy cmentarnej.

Wśród zapowiedzianych wtedy inwestycji było też kolumbarium. Warto o tym wiedzieć, bo źródła bywają w tej sprawie mylące. Regulamin z 2023 roku wymienia kolumbaria wśród dopuszczonych form pochówku, ale cennik gminy nie zawiera dla nich żadnej pozycji — są w nim wyłącznie groby urnowe ziemne i murowane. O aktualną dostępność nisz trzeba więc zapytać bezpośrednio zarządcę.

Michał Drozdowski, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata

Najważniejszy grób na tym cmentarzu należy do człowieka, który nie miał ani tytułu, ani funkcji.

Michał Drozdowski (1908–1998) mieszkał w czasie wojny we wsi Sady koło Trembowli, niedaleko Tarnopola. Był pacjentem miejscowego żydowskiego lekarza, Natana Hindesa, który miał żonę Reginę i córkę Marlenę. W kwietniu 1943 roku, gdy sytuacja rodziny stała się beznadziejna, Drozdowski przyjął całą trójkę do siebie. Wykopał dla nich schron pod stajnią w swoim gospodarstwie i opiekował się nimi przez blisko rok, aż front przesunął się na zachód.

Ryzyko rozumiał doskonale: jego sąsiedzi zapłacili za pomoc Żydom najwyższą cenę i ten przykład miał przed oczami przez cały czas.

1 stycznia 1992 roku Instytut Jad Waszem przyznał mu medal „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Zmarł sześć lat później, w wieku niespełna dziewięćdziesięciu lat. Jego grób znajduje się w sektorze C2, rzędzie 21, pod numerem 10.

Znane osoby pochowane

Brzeg Dolny liczy około dwunastu tysięcy mieszkańców, więc lista udokumentowanych postaci jest krótka — ale obie sygnatury udało się potwierdzić w wyszukiwarce zarządcy.

Osoba	Lata życia	Kim był	Sektor / Rząd / Numer
Michał Drozdowski	1908–1998	rolnik ze wsi Sady koło Trembowli, uhonorowany w 1992 roku medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” za ukrywanie żydowskiej rodziny lekarza	C2 / 21 / 10
Franciszek Grolewski	1919–1988	poseł na Sejm PRL VII i VIII kadencji; z zawodu ślusarz, pracował jako koordynator zmiany i brygadzista w Nadodrzańskich Zakładach Przemysłu Organicznego „Rokita”	B2 / 10 / 9

Życiorys Grolewskiego dobrze oddaje charakter powojennego Brzegu Dolnego. Poseł dwóch kadencji, który mandat łączył z pracą na zmianie w zakładach chemicznych — miasto i fabryka były wtedy tym samym organizmem.

Inne cmentarze w Brzegu Dolnym

Pełny wykaz znajdziesz na stronie wszystkich cmentarzy w Brzegu Dolnym.

• Cmentarz Parafii NMP z Góry Karmel — najstarsza nekropolia miasta, wpisana do rejestru zabytków, z kaplicą świętej Jadwigi i ukrytą za nią zrujnowaną kaplicą zwaną „Cichym Cierpieniem”.
• Cmentarz Sióstr Boromeuszek — przy Alejach Jerozolimskich, założony w 1897 roku; w latach 1890–2011 spoczęło na nim 876 zakonnic.
• Cmentarz Parafii Chrystusa Króla — przy ulicy Naborowskiej, wokół kościoła Wszystkich Świętych; polskie pochówki od 1948 roku, obok nielicznych nagrobków niemieckich.

Miasto miało też czwartą, dziś już nieistniejącą nekropolię. Cmentarz żydowski założono w 1689 roku, gdy Sabataj Bass otrzymał zgodę na wykupienie działki za pałacowym zwierzyńcem. Do 1762 roku grzebano na nim również Żydów z Wrocławia — w 1749 roku pochowano tu większość ofiar wybuchu wrocławskiej Wieży Prochowej. Zachowały się z niego jedynie pozostałości.