Lublin – Cmentarze i Wyszukiwarka Grobów

Historia i rodzaje lubelskich cmentarzy

Lublin ma 18 cmentarzy ujętych w naszej bazie: dziewięć parafialnych, cztery żydowskie, dwa komunalne, jeden ewangelicki, jeden prawosławny i jeden wojenny. Ta lista mówi o mieście rzecz, której nie widać w żadnej innej polskiej metropolii — lubelską wielowyznaniowość rozwiązano nie kwaterami wydzielonymi wewnątrz jednej nekropolii, lecz osobnymi cmentarzami postawionymi obok siebie, oddzielonymi murami, ale wpisanymi do rejestru zabytków jednym aktem.

Chodzi o zespół cmentarzy przy ul. Lipowej. Zaczął się od decyzji biskupa Wojciecha Skarszewskiego: grunt kupiono 14 lutego 1794 roku, a regularne pochówki ruszyły jesienią 1811. W kolejnych dekadach do części katolickiej dołączyły cmentarz ewangelicko-augsburski w 1826 roku, cmentarz prawosławny po 1840 i wreszcie cmentarz wojskowo-komunalny, wydzielony przez Austriaków w 1915 roku. Cały zespół zajmuje około 21,30 hektara, mieści blisko 26,5 tysiąca grobów i figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A/889 od 21 stycznia 1985 roku. Stoją w nim trzy kaplice: pod wezwaniem Wszystkich Świętych w części katolickiej, cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonności w prawosławnej i austriacka kaplica z 1917 roku na cmentarzu wojskowo-komunalnym.

Drugą oś miasta wyznacza Cmentarz Komunalny Majdanek — otwarty w 1976 roku, powiększony w 2015 do 44 hektarów, największa nekropolia wschodniej Polski. Odbywa się na nim około 1300 pogrzebów rocznie, czyli więcej niż na wszystkich pozostałych cmentarzach miasta razem wziętych.

Reszta mapy to nekropolie dzielnicowe, które jeszcze sto lat temu obsługiwały samodzielne miejscowości pod Lublinem. Głusk był miasteczkiem z rynkiem i ratuszem, a jego parafię świętego Jakuba Apostoła erygowano 1 stycznia 1398 roku; w granice miasta wszedł dopiero w 1989. Zemborzyce grzebią zmarłych na gruntach zwanych Jakubówką od 1811 roku, a Konopnica ma cmentarz w Lublinie, choć jej kościół stoi trzy kilometry dalej, już poza miastem. Najmłodsza jest nekropolia na Hajdowie-Zadębiu, prowadzona przez parafię Świętej Trójcy w Wólce — leży w Lublinie, ale jej kancelaria działa w Jakubowicach Murowanych.

Osobną warstwą jest cmentarz rzymskokatolicki między ul. Unicką, Walecznych i aleją generała Andersa, poświęcony 6 listopada 1932 roku. Tego samego dnia odbył się na nim pierwszy pochówek — spoczął tu Antoni Wójtowicz. Nekropolia rozrosła się na tyle, że dziś dzieli się na część południową z wjazdem od Unickiej i część północną z bramą przy Walecznych, przy której stoi kaplica Najświętszego Zbawiciela z lat 1934-1935, dzieło architekta Aleksandra Gruchalskiego.

Jak wyszukać grób w Lublinie?

Droga poszukiwań zależy od tego, kto prowadzi cmentarz — a w Lublinie zarządców jest sześciu.

• Cmentarze komunalne — miejska wyszukiwarka GROBONET obejmuje oba obiekty, Majdanek i ul. Białą, razem z kolumbariami. Baza liczy ponad 73 tysiące pochowanych i działa od czternastu lat. Wynik podaje lokalizację w zapisie sektor – rząd – miejsce, na przykład S12K12, rząd 8, grób 12; numer warto przepisać z literami włącznie, bo „S5K12” i „S5L12” to dwa różne punkty na czterdziestu czterech hektarach. Do systemu dołączona jest interaktywna eMapa z planem sektorów, a przy bramach wiszą kody QR prowadzące wprost do wyszukiwarki. Jedna kancelaria obsługuje oba cmentarze: ul. Droga Męczenników Majdanka 71, tel. 81 744 04 16.
• Cmentarze przy Lipowej i Unickiej — prowadzi je Kościół Rektoralny pod wezwaniem Wszystkich Świętych i korzystają z własnego systemu, osobnego od miejskiego. Kancelaria cmentarza przy Lipowej działa pod numerem 81 532 02 15 przy ul. Lipowej 16, kancelaria cmentarza przy Unickiej pod numerem 81 747 25 39.
• Pozostałe cmentarze parafialne — Kalinowszczyzna ma wyszukiwarkę internetową i telefon 81 747 01 30, Zemborzyce doczekały się pełnej inwentaryzacji nagrobków (81 750 09 58), a Konopnica korzysta z systemu ewidencji Archidiecezji Lubelskiej (81 503 10 24).
• Cmentarze wyznaniowe — cmentarz ewangelicki ma osobną wyszukiwarkę prowadzoną przez parafię Świętej Trójcy, a prawosławny obsługuje parafia Przemienienia Pańskiego, tel. 81 747 74 38.
• Kirkuty — elektronicznej ewidencji nie mają. Stary cmentarz żydowski nie jest ogólnodostępny; otwiera się go po wcześniejszym umówieniu, na uroczystości i dla wycieczek zorganizowanych.

Jedna wskazówka oszczędza sporo czasu: jeśli szukasz grobu osoby zmarłej przed 1976 rokiem, Majdanek odpada w całości, bo wtedy jeszcze nie istniał. Lista zawęża się wówczas do zespołu przy Lipowej, cmentarzy parafialnych i obu kirkutów.

Krematorium i pochówki urnowe

W granicach Lublina krematorium nie działa — i to nie przypadek, tylko efekt dwóch przegranych batalii inwestorów. Najpierw, między 2008 a 2014 rokiem, spopielarnia miała stanąć przy cmentarzu na Majdanku; miasto zablokowało pomysł planem miejscowym ze strefą ochronną wokół Pomnika Męczeństwa, po protestach środowisk żydowskich i muzealników. Sąsiedztwo byłego niemieckiego obozu przesądziło sprawę. Druga próba, przy ul. Głuskiej, utknęła w zawieszonym postępowaniu w 2016 roku.

Najbliższy piec stoi więc w Czerniejowie-Kolonii w gminie Jabłonna, około dziesięciu kilometrów za granicą miasta. Łatwo się tu pomylić, bo biuro jego operatora mieści się przy ul. Droga Męczenników Majdanka 67, po lubelskiej stronie. Miejski cennik nie zna pozycji „kremacja” ani „spopielenie” — miasto pobiera opłaty wyłącznie za skutki kremacji, czyli za miejsce na urnę, niszę i kolumbarium.

Nie przeszkodziło to jednak w zmianie obyczaju, i to zmianie gwałtownej. W 2024 roku pochówki urnowe stanowiły ponad 40 procent wszystkich pogrzebów na Majdanku i ponad 80 procent przy ul. Białej. Ten drugi wynik ma proste wytłumaczenie: cmentarz przy Białej jest praktycznie zapełniony dla grobów tradycyjnych i dysponuje głównie niszami.

Infrastruktura goni statystykę z opóźnieniem. Pierwsze miejskie kolumbarium oddano na Majdanku w maju 2023 roku — segment A, 288 nisz, koszt 630 tysięcy złotych. Okazało się za małe w niecałe dwa lata, więc w lutym 2025 dokończono segmenty B i C, po 432 nisze każdy. Sektor S10 mieści dziś 1152 nisze, a docelowo ma ich być 1512. Przy ul. Białej działa równolegle 550 nisz w trzech kolumbariach, których miasto nie zbudowało — postawiło je i prowadzi Regionalne Stowarzyszenie Zwolenników Kremacji w Lublinie.

Kwatery specjalne i wyznaniowe

Zespół przy Lipowej jest najczytelniejszym w Polsce zapisem tego, kto mieszkał w Lublinie przed wojną. Cztery cmentarze, cztery wyznania, jeden wpis do rejestru zabytków.

• Cmentarz prawosławny — blisko 500 nagrobków, w większości XIX-wiecznych; najstarszy pochodzi z 1843 roku. Cerkiew Świętych Niewiast Niosących Wonności wzniesiono w latach 1902-1903 z fundacji Andrzeja Dejkuna, prezesa lubelskiej izby skarbowej. W jej katakumbach spoczywa fundator z żoną Marią oraz gubernator lubelski Włodzimierz Tchorżewski. W 2001 roku odsłonięto tu pomnik żołnierzy Ukraińskiej Republiki Ludowej, sojuszników Polski w wojnie 1920 roku.
• Cmentarz ewangelicko-augsburski — początkowo pół morgi gruntu, powiększone w 1898 roku. Stoją tu grobowce rodziny Vetterów, przemysłowców, którzy zbudowali lubelski browar: Karola Rudolfa zmarłego w 1883, Augusta Karola z 1907 i Juliusza, fundatora szpitala dziecięcego, zmarłego w 1917 roku. W 2005 roku parafia postawiła kolumbarium według projektu Jadwigi Jamiołkowskiej — pierwsze na Lubelszczyźnie.
• Cmentarz mariawicki — jedyny w mieście, otwarty w 1906 roku na gruncie kupionym od właściciela folwarku Bazylianówka. Na dwudziestu arach mieści blisko pięćdziesiąt grobów i do 1945 roku obsługiwał cztery mariawickie parafie regionu. Ogrodzenia praktycznie nie ma, a od 2010 roku porządkują go kilka razy w roku osadzeni z lubelskiego aresztu śledczego.
• Stary cmentarz żydowski na Grodzisku — założony w 1541 roku, otoczony kamienno-ceglanym murem z XVII wieku. Na hektarze powierzchni zostało ponad sześćdziesiąt macew z kilku tysięcy, a 105 z nich objęto osobnym wpisem do rejestru zabytków ruchomych. Spoczywa tu trzech rabinów, którzy zbudowali pozycję Lublina w świecie judaizmu: Szalom Szachna (zm. 1558), Salomon Luria zwany Maharszalem (zm. 1573) i cadyk Jakub Icchak Horowic (1745-1815), Widzący z Lublina, którego ohel do dziś przyciąga pielgrzymki. Macewa Jakuba Kopelmana z 1541 roku jest najstarszym żydowskim nagrobkiem w Polsce stojącym na pierwotnym miejscu.
• Nowy cmentarz żydowski przy ul. Walecznych — 8,6 hektara przeciętych aleją generała Andersa na część czynną i nieczynną. Stoi tu ohel rabina Majera Szapiry (1887-1933), twórcy uczelni Jesziwas Chachmej Lublin i programu Daf Jomi. Ohel jest pusty: prochy ekshumowano w 1958 roku i przeniesiono na cmentarz w Jerozolimie.

Wyjątkiem od tej reguły jest Majdanek, jedyna lubelska nekropolia, na której pochówek nie zależy od wyznania. To także jedyne miejsce w mieście z Aleją Zasłużonych — o pochówek w niej wnioskuje się do Prezydenta Miasta Lublin, a wniosek ocenia się według pięciu kryteriów zasług dla miasta.

Cmentarze wojenne — od 1915 roku do Mauzoleum przy Białej

Lublin przechowuje pamięć o obu wojnach światowych w dwóch zupełnie różnych miejscach, oddalonych od siebie o trzy kilometry.

Cmentarz wojenny przy ul. Nowy Świat 33 na Dziesiątej urządzono w 1915 roku, zaraz po zajęciu miasta przez wojska austro-węgierskie, i użytkowano zaledwie przez dwa miesiące. Prostokąt o wymiarach czterdzieści trzy na trzydzieści jeden metrów otacza mur z kamienia wapiennego. W gminnej ewidencji zabytków figuruje jako cmentarz żołnierzy niemieckich, choć spoczywają tu również Austriacy, Rosjanie i siostry miłosierdzia; źródła podają rozbieżne liczby pochowanych, od stu osiemdziesięciu jeden grobów do dwustu pięćdziesięciu sześciu osób. Po II wojnie sprowadzono tu szczątki z Nowodworu, Majdanu Kozłowieckiego i Kozłówki. Osobnym elementem jest grobowiec dwóch żołnierzy Armii Krajowej poległych w 1943 roku.

Cmentarz wojskowo-komunalny przy ul. Białej 3 ma historię o wiele dłuższą. Wydzielono go w 1915 roku z zachodniego skraju cmentarza rzymskokatolickiego, a w 1922 dopuszczono pochówki cywilnych członków rodzin wojskowych i obiekt stał się garnizonowym. Centralnym pomnikiem jest Mauzoleum Armii Czerwonej upamiętniające poległych w lipcu 1944 roku w walkach o Lublin. Symboliczny grób ma tu Józef Czechowicz (1903-1939), poeta, który zginął pod gruzami zbombardowanego zakładu fryzjerskiego 9 września 1939 roku. Przy głównej alei leży generał Kazimierz Tumidajski (1897-1947), komendant lubelskiego okręgu Armii Krajowej, aresztowany przez NKWD w lipcu 1944 i zmarły w obozie w Skopinie. Jest tu również symboliczny grób majora Hieronima Dekutowskiego „Zapory” (1918-1949), cichociemnego straconego w więzieniu przy Rakowieckiej.

W naszej bazie ten cmentarz oznaczyliśmy jako komunalny, nie wojenny, i warto wyjaśnić dlaczego. Wykaz zabytków miasta nazywa go wprost cmentarzem komunalnym, prowadzi go Lubelskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej, obowiązuje na nim ten sam miejski cennik co na Majdanku i wciąż można tu kupić miejsce grzebalne. To czynna nekropolia miejska z wojenną przeszłością, a nie zamknięte pole grobowe.

Trzecim adresem pamięci jest cmentarz przy ul. Walecznych, na którym skupiono najważniejsze lubelskie upamiętnienia terroru XX wieku: mogiłę zbiorową pomordowanych na Zamku Lubelskim w latach 1944-1954, mogiły ofiar bombardowania miasta we wrześniu 1939, zbiorową mogiłę żołnierzy Armii Krajowej więzionych na Zamku oraz pomnik Żydów lubelskich zamordowanych w latach 1939-1944. Na Majdanku spoczywają natomiast trzej żołnierze polegli na misjach zagranicznych — dwaj pod Kumanowem w Macedonii Północnej w 2003 roku i jeden w Ad-Diwanijji w Iraku w 2007.

Ile kosztuje pochówek w Lublinie?

Stawki ustala uchwała nr 176/VI/2024 Rady Miasta Lublin z 21 listopada 2024 roku, obowiązująca od 1 stycznia 2025. Każda pozycja to dokładnie dziesięć procent więcej niż w tabeli z 2022 roku. Od tamtej pory uchwały nie nowelizowano.

Lubelski cennik działa inaczej niż krakowski czy poznański i to jest jego najważniejsza cecha. W Krakowie i Poznaniu grób ziemny kosztuje tyle samo niezależnie od tego, gdzie leży. W Lublinie cena grobu murowanego zależy od położenia — inna jest przy alei głównej, inna przy bocznej, a jeszcze inna wewnątrz kwatery. Różnica sięga sześciokrotności.

Opłata za miejsce obejmuje 20 lat i ta sama kwota stanowi później opłatę prolongacyjną:

• grób ziemny pojedynczy — 186 zł dla osoby powyżej 6 lat, 132 zł dla dziecka do 6 lat, 714 zł dla urny,
• grób ziemny rodzinny — 541 zł za dwie trumny w pionie, 805 zł za dwie w poziomie,
• grób murowany pojedynczy — od 462 zł wewnątrz kwatery przez 805 zł przy alei bocznej do 1400 zł przy alei głównej,
• grób murowany rodzinny na dwie trumny w pionie — od 648 zł do 2853 zł, znów zależnie od alei,
• nisza urnowa w kolumbarium — 4400 zł, najdroższa pozycja cennika.

Do tego dochodzą opłaty, o których łatwo zapomnieć przy planowaniu pogrzebu: kaplica 330 zł za pochówek, chłodnia 187 zł za dobę, sala pożegnań 121 zł do pół godziny, 198 zł do godziny i 66 zł za każde kolejne pół godziny. Prace budowlane przy grobie kosztują 264 zł, remontowe 132 zł, a przy pracach budowlanych pobierana jest zwrotna kaucja 2640 zł.

Na cmentarzu przy ul. Białej ta sama uchwała działa w uproszczonej wersji. Groby ziemne kosztują dokładnie tyle samo co na Majdanku, ale podziału na aleje nie ma w ogóle: grób murowany pojedynczy to jedna stawka 1453 zł, niezależnie od położenia. To jedyna pozycja w całym lubelskim cenniku droższa niż jakikolwiek wariant na Majdanku. Nisza urnowa kosztuje tam 3171 zł zamiast 1928 zł, a opłaty za udostępnienie niszy w kolumbarium miasto nie pobiera wcale — bo kolumbariów przy Białej nie zbudowało. Pełne zestawienie wszystkich pozycji znajdziesz w sekcji „Cennik cmentarzy” poniżej.

Warto wiedzieć, co dzieje się po upływie dwudziestu lat. Jeśli opłata nie zostanie wniesiona, informacja o zaległości wisi na samym grobie i na stronie zarządcy przez co najmniej sześć miesięcy. Dopiero potem miejsce może zostać przeznaczone do ponownego pochówku. To pół roku na reakcję, nie wyrok — a sprawdzać warto zwłaszcza wtedy, gdy dysponent grobu zmarł albo wyprowadził się z Lublina.

Na cmentarzach parafialnych stawki ustalają zarządcy indywidualnie i nie ma dla nich dokumentu urzędowego; trzeba je sprawdzać w kancelarii. Wyjątkiem jest cmentarz ewangelicki, gdzie parafia pobiera roczną opłatę cmentarną w wysokości 240 zł.

Cmentarze historyczne i nieistniejące

Trzy lubelskie nekropolie zniknęły z mapy miasta, a po każdej został inny rodzaj śladu.

Cmentarz unicki, założony w 1611 roku, zlikwidowano w latach 1971-1976. Nie ocalało z niego nic — ani mur, ani pojedyncza płyta. Została wyłącznie nazwa ulicy Unickiej, przy której stoi dziś cmentarz o trzy stulecia młodszy i regularnie z tamtym mylony.

Kirkut na Wieniawie wzmiankowano po raz pierwszy w 1775 roku, gdy Wieniawa była osobnym miasteczkiem zamieszkanym głównie przez Żydów; do Lublina przyłączono ją dopiero w 1916. W 1940 roku Niemcy zrównali cmentarz z ziemią, a macewy poszły na bruk. Na jego miejscu stanął stadion, z którego do dziś korzysta Klub Sportowy Lublinianka. Pomnik ustawiono w 2009 roku, a najważniejszym źródłem wiedzy o wyglądzie nekropolii pozostaje opis sporządzony przez historyka Majera Bałabana w 1919 roku. Przetrwał też dawny dom przedpogrzebowy, zamieniony później na mieszkania.

Kirkut w Głusku wytyczono na przełomie XVII i XVIII wieku, wkrótce po tym, jak w 1689 roku ukonstytuował się tamtejszy kahał. Przed wojną zajmował 0,9 hektara. Na jego terenie Niemcy przeprowadzali egzekucje w ramach Akcji Reinhardt — 19 kwietnia 1942 roku zamordowano tu 28 osób — a rok później rozebrali macewy na materiał budowlany. Pomnik odsłonięty w 1995 roku ma formę ohelu zwieńczonego Gwiazdą Dawida, z pięcioma ocalałymi macewami wokół; zaprojektował go Stanisław Machnik, a ufundowała Doba-Necha Zajfsztajn-Cukierman z Melbourne, córka zamordowanych w Głusku Zajfsztajnów.

Najdziwniejszy lubelski pochówek odbył się natomiast całkiem niedawno. W czerwcu 2005 roku, podczas budowy wschodniego odcinka ul. Wyżynnej na Czubach, natrafiono na zbiorową mogiłę ofiar zarazy. Szczątki złożono na Majdanku 23 stycznia 2007 roku, w sektorze 5 na polu 9 — trzysta siedemdziesiąt osiem lat po śmierci pochowanych.