Kraków – Cmentarze i Wyszukiwarka Grobów

Historia i rodzaje krakowskich cmentarzy

Kraków ma 17 cmentarzy ujętych w naszej bazie: dziewięć komunalnych, sześć parafialnych, jeden żydowski i jeden zamknięty od stu lat zabytek. Razem zajmują ponad 140 hektarów, ale rozkład tej powierzchni jest skrajnie nierówny — dwie największe nekropolie biorą ponad połowę, a najmniejsza mieści się na trzydziestu ośmiu arach.

Wszystko zaczęło się od dekretu. Na przełomie 1783 i 1784 roku cesarz Józef II zakazał grzebania zmarłych przy kościołach w obrębie miast, a władze austriackie przystąpiły do likwidacji krakowskich cmentarzy przykościelnych. Miasto potrzebowało nowego miejsca pochówku poza murami — i tak powstał Cmentarz Rakowicki, najstarsza nekropolia komunalna w Polsce. Grunt, dziesięć mórg chełmińskich podmiejskiego folwarku Bosackie, wykupiono od karmelitów bosych z Czernej, a koszty urządzenia cmentarza podzielono między Kraków i kilkanaście okolicznych gmin, od Rakowic i Prądnika po Krowodrzę i Bronowice. Pierwszy pogrzeb odbył się w połowie stycznia 1803 roku: pochowano osiemnastoletnią Apolonię z Lubowieckich Bursikową.

Drugą oś krakowskiej mapy wyznacza Podgórze — do 1915 roku osobne miasto z własną administracją i własnymi cmentarzami. Stary Cmentarz Podgórski, założony wkrótce po 1784 roku, jest najstarszym obiektem tego typu w dzisiejszych granicach Krakowa — starszym od Rakowickiego o blisko dwie dekady.

Reszta mapy to nekropolie dzielnicowe, które jeszcze sto lat temu obsługiwały podkrakowskie wsie. Wróblowice grzebią zmarłych od 1804 roku i odprawiają dziś około sześćdziesięciu pogrzebów rocznie; z dwustuletniej historii przetrwało zaledwie kilka dawnych grobów, wśród nich grobowiec Massalskich, ziemian z Kurdwanowa. W Górce Kościelnickiej parafia Wszystkich Świętych prowadzi dwie nekropolie naraz: cmentarz przy ul. Podbiałowej z ponad pięciuset grobami oraz starszy cmentarz przykościelny z 1829 roku, wokół którego rośnie lapidarium porzuconych krzyży — zebrano ich już około dwustu. Najmłodszym obiektem w mieście jest cmentarz w Podgórkach Tynieckich, otwarty dopiero 20 października 2020 roku.

Osobną warstwą jest Nowy Cmentarz Żydowski przy ul. Miodowej, założony w 1800 roku na gruncie odkupionym od augustianów. Mieści około dziesięciu tysięcy grobów, w większości tradycyjnych stel z inskrypcjami hebrajskimi; najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1809 roku.

Jak wyszukać grób w Krakowie?

Droga poszukiwań zależy od tego, kto prowadzi cmentarz.

• Cmentarze komunalne — Zarząd Cmentarzy Komunalnych udostępnia internetowy lokalizator grobów obejmujący wszystkie miejskie nekropolie. Wystarczy imię i nazwisko zmarłego; rok śmierci jest polem opcjonalnym, można też od razu zawęzić wyszukiwanie do konkretnego cmentarza. System zwraca oznaczenie kwatery, rzędu i miejsca — na czterdziestu dwóch hektarach Rakowickiego to różnica między dziesięcioma minutami a całym popołudniem. Do każdego cmentarza dostępny jest osobny plan z podziałem na kwatery.
• Biura obsługi — ZCK dzieli cmentarze na cztery rejony. Rejon I przy ul. Rakowickiej 26 obsługuje Rakowicki, Bronowice i Mydlniki (12 619 99 11), Rejon II przy ul. Wapiennej 13 — oba cmentarze podgórskie, Wolę Duchacką i Maki Czerwone (12 656 17 25), Rejon III Batowicki (12 410 65 50), a Rejon IV Grębałów (12 645 31 14). Centrala: 12 619 99 00. Biura pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 7:30–15:30.
• Cmentarze parafialne — nie mają wspólnej bazy z miejską. Część parafii prowadzi własne wyszukiwarki: taki system ma Cmentarz Salwatorski, z wyszukiwaniem po nazwisku i elektroniczną mapą kwater. Tam, gdzie takiego narzędzia nie ma, jedyną drogą jest telefon do kancelarii. Numery wszystkich siedemnastu krakowskich cmentarzy znajdziesz w tabeli porównawczej powyżej.

Jeśli nie znasz daty zgonu, zacznij od dzielnicy, w której zmarły mieszkał. Parafie chowały przede wszystkim własnych wiernych, a rok śmierci sam zawęża listę — przed 1900 rokiem w grę wchodzi zaledwie kilka obiektów, a Batowicki i Grębałów przyjmują pochówki dopiero od lat sześćdziesiątych XX wieku.

Krematorium i pochówki urnowe

Kraków długo był wyjątkiem: jeszcze w połowie lat dziesiątych XXI wieku pozostawał ostatnim dużym polskim miastem bez własnej spopielarni. Zmieniło się to w marcu 2016 roku, gdy przy cmentarzu w Podgórkach Tynieckich uruchomiono pierwsze krematorium w mieście i w całej Małopolsce. Obiekt wyposażono w dwa piece, a proces zautomatyzowano i objęto indywidualną numeracją każdej kremacji. Kilka lat później przy tej samej ulicy stanęła druga, w pełni prywatna spopielarnia — dziś to jedyny rejon Krakowa, w którym takie usługi są dostępne.

Pochówek urnowy jest tu wyraźnie tańszy od tradycyjnego. Miejsce w grobie urnowym o wymiarach 0,5 na 0,5 metra kosztuje 650 zł na dwadzieścia lat przy 1811 zł za grób ziemny dla osoby dorosłej. Nisza w kolumbarium to 3777 zł, ale na dłuższy okres — trzydzieści lat.

Kolumbaria pojawiły się na krakowskich cmentarzach stosunkowo niedawno i wciąż przybywa ich w tempie kilkuset nisz na raz. Na Rakowickim wybudowano dziewiętnaście murowanych segmentów z frontem z granitu, mieszczących około trzystu pięćdziesięciu nisz. Na Batowickim w 2021 roku stanęło dziesięć wolnostojących segmentów na dwieście czterdzieści nisz, a na Grębałowie wolnych miejsc jest jeszcze około dwustu.

Najdalej idzie kwatera „Drzewa Pamięci” w Podgórkach Tynieckich, otwarta we wrześniu 2024 roku jako pierwsza w Polsce w pełni ekologiczna kwatera pochówkowa. Na stu trzydziestu trzech metrach kwadratowych wyznaczono sto trzydzieści pięć grobów urnowych — indywidualnych, nie zbiorowych, z prawem do miejsca na dwadzieścia lat. Chowa się tam wyłącznie w urnach biodegradowalnych z drewna lub wikliny, a kwaterę wydziela żywopłot z cisów; centralnym punktem jest głaz z nazwą założenia.

Kwatery specjalne i wyznaniowe

Kraków nie ma osobnych cmentarzy wyznaniowych poza żydowskimi — ma za to gęstą sieć kwater wydzielonych wewnątrz istniejących nekropolii.

• Aleja Zasłużonych na Rakowickim — kwatera LXIX, panteon polskiej kultury liczący około stu pięćdziesięciu grobów. Jest zapełniona, dlatego w 2011 roku zdecydowano o utworzeniu nowej Alei w części cmentarza przy ul. Prandoty: pierwsza kwatera dała dwadzieścia miejsc pod groby ziemne i szesnaście nisz kolumbarium, a rozbudowa z października 2022 roku dołożyła kolejne dwadzieścia. Pochówek wymaga zgody Prezydenta Miasta Krakowa, udzielanej po śmierci osoby zasłużonej; dochować można wyłącznie małżonka.
• Grób rodziny Wojtyłów — w części wojskowej przy ul. Prandoty, kwatera VI, grób 11. Spoczywają tam rodzice Jana Pawła II, Emilia i Karol Wojtyłowie, oraz jego brat Edmund. To najczęściej odwiedzane miejsce na całym Rakowickim.
• Kwatery zakonne na Batowickim — urszulanki unii rzymskiej, siostry miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, służebnice Najświętszego Serca Jezusowego i karmelici „Na Piasku” mają tam własne pola grobowe. Ten sam cmentarz mieści największą w Krakowie kwaterę osób o nieustalonej tożsamości oraz grobowiec donatorów — dla tych, którzy za życia przekazali ciało nauce.
• Kwatery kombatanckie na Grębałowie — dwa pola przeznaczone dla członków ZBoWiD. W 1986 roku stanął w jednym z nich pomnik zbudowany częściowo z oryginalnych fragmentów zniszczonego przez Niemców Pomnika Grunwaldzkiego. Na tej samej nekropolii, choć w różnych kwaterach, spoczywają ofiary stanu wojennego z Nowej Huty: Bogdan Włosik, zastrzelony w październiku 1982 roku dwudziestoletni uczeń technikum, i Ryszard Smagur, trafiony petardą gazową podczas manifestacji 1 maja 1983 roku.
• Kwatera prawosławna w Podgórkach Tynieckich, utworzona w marcu 2022 roku — najnowsza tego typu w mieście.
• Mogiła pacjentów Kobierzyna na cmentarzu Maki Czerwone — wspólny grób chorych z Zakładu dla Umysłowo i Nerwowo Chorych, zamordowanych przez Niemców w 1942 roku. Sam cmentarz wyrósł przy tym szpitalu i przez dziesięciolecia służył głównie jego pacjentom.
• Krzyż katyński na Woli Duchackiej, postawiony w 1992 roku obok kaplicy z 1939 roku, przy grobach żołnierzy poległych we wrześniu oraz mogile ofiar wybuchu bomby ze stycznia 1945 roku.

Na Nowym Cmentarzu Żydowskim osobną historię ma sam mur. Podczas okupacji część macew wywieziono do prac budowlanych w obozie w Płaszowie, a inne sprzedano zakładom kamieniarskim; po wojnie z odzyskanych płyt zbudowano Ścianę Płaczu, a teren uporządkowano ostatecznie w 1957 roku. Dom przedpogrzebowy pochodzi z 1903 roku. Spoczywają tu malarz Maurycy Gottlieb i neurolog Maksymilian Rose.

Cmentarze wojenne — Twierdza Kraków i kwatery Rakowickiego

Kraków nie ma ani jednego samodzielnego cmentarza wojennego w rejestrze naszej bazy — i to nie przypadek. W czasie I wojny światowej miasto było twierdzą, a groby żołnierskie zakładano jako kwatery wewnątrz istniejących nekropolii, w ramach osobnego okręgu cmentarnego podległego wprost Komendzie Twierdzy Kraków. Roboty prowadził oddział z siedzibą w Prądniku Czerwonym.

• Cmentarz wojenny nr 388 — trzy sekcje: dwie na Rakowickim i jedna na przyległej nekropolii wojskowej przy ul. Prandoty. Największy zespół tego typu w mieście: 792 groby zbiorowe i 553 pojedyncze, w sumie około 6700 pochowanych — żołnierze armii niemieckiej, rosyjskiej i austro-węgierskiej oraz legioniści polscy z lat 1914–1918. Sekcje na Rakowickim projektował Hans Mayr, autor większości cmentarzy wojennych w Galicji.
• Część wojskowa przy ul. Prandoty — założona w 1920 roku na dawnym placu ćwiczeń saperów, początkowo dziesięć kwadratowych kwater na jedenastu hektarach. Objęta tym samym wpisem do rejestru zabytków co Rakowicki. Spoczywa tu siedemnastu weteranów powstania styczniowego, 146 żołnierzy polskich z września 1939 roku, 1578 żołnierzy radzieckich w 156 mogiłach zbiorowych, 522 osoby z krajów Wspólnoty Brytyjskiej — w tym 128 lotników, co czyni tę kwaterę jedną z największych brytyjskich nekropolii wojennych w Polsce — oraz 2750 żołnierzy niemieckich. W 1990 roku złożono tu prochy gen. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego, a w 1999 usypano kurhan upamiętniający żołnierzy i cywilów Ukraińskiej Republiki Ludowej zmarłych w obozie internowania.
• Cmentarz wojenny nr 387 — kwatera na Nowym Cmentarzu Żydowskim, zbudowana w 1914 roku, z ostatnim pochówkiem w 1920. Spoczywa tu 151 żołnierzy wyznania mojżeszowego: 148 austro-węgierskich i trzech rosyjskich. Pomnik z 1937 roku, zniszczony podczas okupacji, zrekonstruowano w 2022 roku.
• Cmentarz wojenny nr 386 — kwatera XI Nowego Cmentarza Podgórskiego, gdzie pochowano 332 żołnierzy i jeńców z lat 1914–1919. Stoi tam Pomnik Legionistów i Harcerzy.
• Cmentarz wojenny nr 393 — wydzielona część cmentarza przykościelnego w Górce Kościelnickiej. Czterdziestu dwóch żołnierzy austro-węgierskich, z czego nieco ponad połowa znana z nazwiska; zbiorową mogiłę oznaczono murowaną ścianą z płaskorzeźbą czapki na wieńcu, po bokach dwa obeliski.

Ślady II wojny są w Krakowie rozproszone po całym mieście — od kwater żołnierzy Armii Krajowej, Wojska Polskiego i Batalionów Chłopskich na Batowickim, przez Grębałów sąsiadujący z zabytkowym Fortem 49, po mogiły w Lesie Wolskim i na Wzgórzu Krzesławickim.

Ile kosztuje pochówek w Krakowie?

Na wszystkich cmentarzach komunalnych obowiązuje jeden cennik — Prezydent Miasta Krakowa ustala stawki zbiorczo, bez rozróżniania nekropolii. To sytuacja podobna do Poznania, a odwrotna niż w Warszawie, gdzie każdy cmentarz miejski ma własną tabelę opłat.

Udostępnienie miejsca grzebalnego kosztuje:

• grób ziemny dla osoby powyżej 6 lat — 1811 zł na dwadzieścia lat, dla dziecka do 6 lat 696 zł, grób urnowy 650 zł,
• grobowiec o wymiarach 2,45 na 1,20 metra — 7991 zł na pięćdziesiąt lat albo 14 000 zł na dziewięćdziesiąt dziewięć,
• nisza w kolumbarium — 3777 zł na trzydzieści lat.

Krakowski cennik ma jedną cechę, która odróżnia go od wielu innych: prolongata jest wliczona w opłatę pierwotną. Kupując miejsce, płacisz od razu za zagwarantowanie nienaruszalności grobu i za przedłużenie użytkowania na cały zadeklarowany okres. Osobne stawki prolongacyjne dotyczą wyłącznie samodzielnego przedłużania miejsca opłaconego wcześniej — przedłużenie niszy urnowej o dwadzieścia lat to 2496 zł, a grobowca 2,45 na 1,20 metra o trzydzieści lat — 3025 zł.

Do tego dochodzą opłaty, o których łatwo zapomnieć przy planowaniu pogrzebu. Same prace grabarskie to 935 zł za pochowanie trumny osoby dorosłej do grobu ziemnego i 261 zł za umieszczenie urny w niszy. Udostępnienie kaplicy lub sali pożegnań kosztuje 145 zł za każde pół godziny, doba w chłodni 77 zł, wjazd karawanem 100 zł, a nadzór nad postawieniem nagrobka od 247 do 300 zł, zależnie od tego, czy grób jest ziemny, czy murowany. Pełne zestawienie wszystkich pozycji — łącznie z usługami ekshumacyjnymi — znajdziesz w sekcji „Cennik cmentarzy” powyżej.

Warto wiedzieć, że spopielenie zwłok nie figuruje w cenniku miejskim. Oba krakowskie krematoria są obiektami prywatnymi i sam koszt kremacji ustalają ich operatorzy, niezależnie od opłat cmentarnych. Na nekropoliach parafialnych stawki ustalają zarządcy indywidualnie i trzeba je sprawdzać w kancelarii.

Cmentarze historyczne i nieistniejące

Najstarsze krakowskie cmentarze są dziś placami. Nie zniknęły pod zabudową ani nie stały się parkami — zostały wybrukowane i chodzi się po nich codziennie, zwykle bez świadomości, co jest pod spodem.

Cmentarz Mariacki otaczał kościół Mariacki od 1222 roku i przez stulecia był głównym miejscem pochówku krakowian. Pod koniec XVIII wieku zakazano tu grzebania i zburzono mur cmentarny, a nekropolię zamknięto ostatecznie na przełomie stuleci, gdy funkcję przejął Rakowicki. Zasięg dawnego cmentarza wyznacza dziś biała wapienna kostka w bruku placu Mariackiego — łatwo ją przeoczyć, choć obrysowuje dokładnie to, co przez pięćset lat było polem grobowym.

Podobnie skończył cmentarz św. Szczepana na dzisiejszym placu Szczepańskim, działający blisko pięćset lat. Mur zburzono w 1797 roku, kościół rozebrano w 1802, a teren zamieniono najpierw w plac targowy, potem w parking. W 1840 roku, przy pogłębianiu placu, natrafiono na groby pełne trumien; szczątki wydobywano jeszcze pod koniec XIX wieku przy zakładaniu wodociągów. Cmentarz Wszystkich Świętych zlikwidowano u schyłku XVIII wieku, dzięki czemu przedłużono ul. Franciszkańską; sam kościół rozebrano w latach 1835–1838, a wieżę cztery lata później. Pochówki przy Dominikanach przysypano w latach trzydziestych XIX wieku i wytyczono na nich ulicę Dominikańską — tę, którą dziś jeżdżą tramwaje.

Osobną kategorię stanowią cmentarze choleryczne. Epidemie nawiedzały Kraków w latach 1831, 1837, 1849, 1855, 1866 i 1873, a kilka z tych fal pochłaniało za każdym razem ponad tysiąc ofiar. Bronowicki cmentarz choleryczny u zbiegu ulic Chełmońskiego i Piaskowej przyjmował zmarłych z czterech kolejnych epidemii; uporządkowano go dopiero w 1995 roku i dziś stoi tam pięć symbolicznych nagrobków w ogrodzeniu, tuż obok centrum handlowego. Druga taka mogiła, z 1873 roku, leży u zbiegu ulic Kobierzyńskiej i Lubostroń. Trzeci ślad epidemii przetrwał w Mydlnikach, gdzie parafialny cmentarz po prostu przejął teren wcześniejszego cmentarza cholerycznego.

Najstarsza krakowska nekropolia żydowska, cmentarz Remuh przy ul. Szerokiej na Kazimierzu, powstała w 1535 roku i należy do najstarszych zachowanych w Europie. Zamknięto ją w 1800 roku decyzją tych samych władz austriackich i z tych samych powodów sanitarnych, które wyprowadziły katolickie pochówki poza mury — i wtedy właśnie założono cmentarz przy ul. Miodowej. Grób rabina Mojżesza Isserlesa, zwanego Remu, jako jedyny nie uległ zniszczeniu podczas wojny.

Najboleśniejsza historia dotyczy jednak obiektu, który wciąż istnieje. Stary Cmentarz Podgórski zamknięto w kwietniu 1900 roku po wyczerpaniu miejsca, dopuszczając odtąd pochówki wyłącznie osób zasłużonych dla Podgórza. W 1942 roku Niemcy zniwelowali spychaczami około jednej czwartej powierzchni pod budowę linii kolejowej. Resztę dokończyła rozbudowa ulicy Telewizyjnej — dzisiejszej alei Powstańców Śląskich — w latach 1976–1979. Z półtora hektara przetrwało trzydzieści osiem arów, czyli mniej więcej jedna czwarta pierwotnego założenia. Stoi tam symboliczny nagrobek Edwarda Dembowskiego, poległego 27 lutego 1846 roku podczas stłumienia patriotycznej procesji w Podgórzu.