Cmentarz Wilanowski, Warszawa

Informacje praktyczne

Cmentarz Wilanowski przy ul. Wiertniczej (róg al. Wilanowskiej) to jedna z najstarszych nekropolii Warszawy, założona w 1816 roku. Cmentarz jest wpisany do rejestru zabytków od 1973 roku i pozostaje czynny pod zarządem parafii św. Anny w Wilanowie.

Kancelaria mieści się przy ul. Biedronki 1a (02-946 Warszawa). Kontakt: tel. 22 842 18 01 (również fax). Godziny przyjęć: poniedziałek, środa, piątek 16:00–19:00, wtorek i czwartek 8:00–11:00.

Cmentarz jest otwarty codziennie od 6:00 do zmierzchu. W okresie Wszystkich Świętych godziny są wydłużone.

Dojazd i komunikacja

Autobusy 116, 180 i 519 zatrzymują się w pobliżu głównej bramy przy ul. Przyczółkowej. Linia 217 — przystanek „Wiertnicza” (ok. 5 min pieszo). Wzdłuż ul. Wiertniczej prowadzi ścieżka rowerowa.

Udogodnienia dla odwiedzających

• Neogotycka kaplica-mauzoleum w centrum nekropolii
• Ceramiczne ogrodzenie z XIX-wiecznym detalem
• Tablice informacyjne przy wejściu
• Możliwość pochówku w kolumbarium (nisze urnowe)

Historia Cmentarza Wilanowskiego

Nekropolia została założona w 1816 roku z inicjatywy Stanisława Kostki Potockiego i jego żony Aleksandry z Lubomirskich Potockiej. Pierwotnie miała kształt kolisty z alejkami rozchodzącymi się promieniście od centralnej kaplicy.

Kaplica-mauzoleum Potockich (1823–1824)

W centrum cmentarza wznosi się neogotycka kaplica-mauzoleum, zaprojektowana przez Chrystiana Piotra Aignera i ukończona w latach 1823–1824. Budowla ma białe ściany i czerwony dach. Nad wejściem znajduje się tablica dedykacyjna dla Stanisława Kostki Potockiego, ufundowana przez żonę.

Wnętrze kaplicy mieści:

• drewniany neogotycki ołtarz z obrazem św. Stanisława Kostki autorstwa G. Braendela
• klasycystyczne sarkofagi przy ścianach wschodniej i zachodniej
• malowidła Tytusa Byczkowskiego
• sztukaterie Probsta i Ryffa

Początkowo spoczywały tu szczątki Stanisława Kostki i Ignacego Potockich — w 1867 roku przeniesiono je do kościoła św. Anny.

Rozbudowy i przemiany

Około 1860 roku do pierwotnego okręgu dobudowano ramiona, co nadało cmentarzowi kształt krzyża greckiego. W tym samym czasie powstało ceramiczne ogrodzenie wg projektu Henryka Marconiego. Kolejna rozbudowa w latach 1877–1888 przekształciła plan w kwadrat z zaokrąglonymi narożnikami. Na przełomie XX i XXI wieku teren powiększono w kierunku północnym.

W 1947 roku Gerard Ciołek opracował plan regulacji i rozbudowy cmentarza, który nie doczekał się realizacji. Groby rozmieszczano według hierarchii społecznej — właściciele ziemscy w centrum, oficjaliści dworscy dalej, mieszkańcy okolicznych wsi na obrzeżach.

Kwatera Obrońców Ojczyzny i groby wojenne

Na Cmentarzu Wilanowskim znajdują się mogiły z trzech okresów walk o niepodległość:

• groby powstańców z 1863 roku
• żołnierze polegli we wrześniu 1939 — w 10 mogiłach zbiorowych spoczywa 73 żołnierzy 360 Pułku Piechoty
• 171 powstańców warszawskich z pułków Baszta i Waligóra — w 32 grobach zbiorowych

W Kwaterze Obrońców Ojczyzny spoczywają harcerze oraz żołnierze odznaczeni Virtuti Militari. W 1998 roku odsłonięto pomnik-obelisk z inskrypcją „Poległym za Ojczyznę w bohaterskich zmaganiach z najeźdźcą hitlerowskim”.

Przy głównej bramie stoi kamień upamiętniający przebicie oddziałów powstańczych z Lasów Chojnowskich oraz bitwę pod Wilanowem w sierpniu 1944 roku. Cmentarz kryje również groby cywilnych ofiar egzekucji przeprowadzonych przez Niemców w Wilanowie.

Znane osoby pochowane na Cmentarzu Wilanowskim

Na nekropolii spoczywa ponad 140 osób wpisanych do bazy Groby Polskie.

Nauka i medycyna

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Jan Błuszkowski	1940–2011	Socjolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Marcin Barlik	–	Geodeta, profesor naukowy
Tomasz Brandyk	–	Profesor SGGW, członek Polskiej Akademii Nauk
Maciej Adamkiewicz	1966–2025	Lekarz i przedsiębiorca

Wojskowi i działacze niepodległościowi

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Kazimierz Augustowski	1916–2007	Podpułkownik Wojska Polskiego, żołnierz podziemia
Zygmunt Augustowski	1915–2008	Działacz ruchu niepodległościowego

Kultura i sztuka

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Włodzimierz Bednarski	1935–2020	Aktor filmowy i teatralny

Architektura i sztuka sepulkralna

Cmentarz Wilanowski stanowi jedyny przykład nekropolii-koła w Warszawie, której plan ewoluował przez dwa stulecia. Ceramiczne ogrodzenie z ok. 1860 roku, zachowane fragmentarycznie, jest dziełem pracowni Henryka Marconiego — tego samego architekta, który projektował Pałac Krasińskich i Hotel Europejski.

Na terenie nekropolii zachowały się nagrobki klasycystyczne z pierwszej połowy XIX wieku, typowe dla epoki Królestwa Kongresowego. Brama wejściowa, również projektu Marconiego, wyróżnia się na tle innych warszawskich cmentarzy bogactwem detalu architektonicznego.

Inne cmentarze w Warszawie

Pełną listę warszawskich nekropolii znajdziesz na stronie cmentarzy w Warszawie. Zobacz również:

• Cmentarz Wojskowy na Powązkach — narodowy panteon bohaterów
• Cmentarz Komunalny Południowy — największy czynny cmentarz komunalny Warszawy
• Cmentarz Służewski Nowy — nekropolia z kwaterami 1717 ofiar września 1939
• Cmentarz Powstańców Warszawy — największa nekropolia wojenna w Polsce