Stary Cmentarz Służewski, Warszawa

Informacje praktyczne

Stary Cmentarz Służewski przy ul. Fosa w dzielnicy Ursynów to jedna z najstarszych nekropolii w Polsce — jej istnienie potwierdzono już w 1238 roku. Rozciąga się na powierzchni ok. 1,5 hektara i pozostaje czynny do dziś.

Godziny otwarcia: codziennie 6:00–20:00.

Nekropolią zarządza Zarząd Cmentarzy Służewskich działający w imieniu Proboszcza Parafii św. Katarzyny. Kontakt: tel. 22 847 63 58, e-mail: [email protected].

Biuro przyjmuje interesantów: poniedziałki, wtorki, czwartki i piątki 9:00–13:00, środy 11:00–13:00.

Dojazd i komunikacja

Autobusy 189 i 317 — przystanek „Nowoursynowska”. Z centrum wygodne połączenie zapewnia autobus 522 z Placu Unii Lubelskiej. Metro M1 stacja „Służew” — ok. 15 min pieszo. Punktem orientacyjnym jest gotycki kościół św. Katarzyny widoczny z daleka.

Miejsca parkingowe przy ul. Fosa są ograniczone.

Historia Starego Cmentarza Służewskiego

Korzenie nekropolii sięgają XIII wieku. Pierwsza potwierdzona wzmianka pochodzi z 1238 roku, co czyni ją jedną z najstarszych nieprzerwanie działających nekropolii w Polsce.

Od średniowiecza do XIX wieku

Cmentarz służył jako miejsce pochówku mieszkańców Służewa i okolicznych osad. Podczas powstania listopadowego (1831) uległ częściowemu zniszczeniu — odbudowano go i ponownie poświęcono w 1839 roku. W 1850 roku powiększono teren, a w 1876 roku otoczono murem.

Rozbudowy XX wieku

W latach 40. XX w. nekropolia zajmowała ok. 1,35 ha. Kolejne rozszerzenia przeprowadzono w latach 1982–1987 i na początku lat 90. W 2016–2017 powstało nowoczesne kolumbarium z niszami na urny.

Ceremonia 1989 roku

Szczególne znaczenie miała uroczystość w 1989 roku z udziałem Prymasa Józefa Glempa, podczas której złożono ziemię z miejsc egzekucji ofiar terroru komunistycznego.

Architektura i zabytkowe nagrobki

Stary Cmentarz Służewski to skarbnica sztuki sepulkralnej od XVIII do XXI wieku.

Groby kominowe

Trzy groby kominowe sprzed powstania listopadowego należą do najcenniejszych zabytków nekropolii. Te unikalne konstrukcje sepulkralne stanowią rzadkość w skali całego kraju.

Figury i krzyże

Przy wejściu stoi figura Najświętszej Maryi Panny ufundowana w 1832 roku, odnowiona w 1990 roku. Podczas zaborów była ukrywana przed władzami. Na terenie cmentarza zachowały się stare krzyże — niektóre liczące ponad 150 lat.

Duchowym centrum nekropolii pozostaje sąsiadujący z nią gotycki kościół św. Katarzyny z XIV wieku, tworzący razem z cmentarzem wyjątkowy kompleks sakralny.

Znane osoby pochowane na Starym Cmentarzu Służewskim

Artyści i powstańcy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Krystyna Krahelska	1914–1944	Poetka, sanitariuszka AK, poległa w Powstaniu Warszawskim. Pierwowzór warszawskiej Syrenki — rzeźby Ludwiki Nitschowej
Andrzej Piszczatowski	–	Aktor teatralny

Naukowcy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Zbigniew Anusz	–	Profesor SGGW
Jan Blinowski	–	Profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Józef Kochman	–	Profesor SGGW
Ryszard Manteuffel	–	Naukowiec, wykładowca akademicki

Duchowni

Osoba	Lata życia	Kim był/a
ks. Wojciech Kubiak	–	Proboszcz parafii św. Katarzyny

Wojskowi

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Michał Filipowicz	–	Lotnik RAF, pilot polskiego dywizjonu
Józef Filipowicz	–	Lotnik RAF
Grażyna Lipińska	–	Żołnierz, uczestniczka walk o niepodległość

Pomniki ofiar terroru — pamięć o NKWD

Wyjątkowym elementem nekropolii jest obelisk z przeszkloną witryną, w której Maksymilian Biskupski przedstawił artystyczną wizję wozu wypełnionego ciałami — symbol ofiar terroru NKWD. Dzieło nawiązuje do Pomnika Poległych i Pomordowanych na Wschodzie.

Obok znajduje się głaz upamiętniający Polaków zamordowanych przez kontrwywiad wojskowy w latach 1945–1947. W kwaterze L15 stoi Grób Dzieci Utraconych — biały monument przedstawiający bezgłową matkę w otoczeniu dziecięcych ciał.

Te monumenty czynią ze Starego Cmentarza Służewskiego wielowarstwowe miejsce pamięci — od średniowiecznej nekropolii parafialnej po pomnik ofiar XX-wiecznych totalitaryzmów.

Inne cmentarze w Warszawie

Pełną listę warszawskich nekropolii znajdziesz na stronie cmentarzy w Warszawie. Zobacz również:

• Cmentarz Służewski Nowy — sąsiednia nekropolia z kwaterami wojennymi z 1939 roku
• Cmentarz Wojskowy na Powązkach — narodowy panteon bohaterów
• Stare Powązki — najsłynniejsza nekropolia Warszawy