Cmentarz Prawosławny na Jaroszówce, Białystok

Informacje praktyczne

Cmentarz Prawosławny na Jaroszówce przy ul. Władysława Wysockiego 1 w Białymstoku to jedna z najstarszych nekropolii w mieście. Na powierzchni 6,7 hektara spoczywa ponad 20 tysięcy osób. Cmentarz jest czynny i prowadzi bieżące pochówki.

Godziny otwarcia: cmentarz dostępny jest całodobowo, 7 dni w tygodniu.

Zarządca: Parafia Prawosławna pw. Wszystkich Świętych w Białymstoku (erygowana w 1982 roku przy cerkwi cmentarnej). Parafia podlega diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Nabożeństwa przy cmentarzu:

• Liturgia Święta — soboty o 8:45
• Akatyst za zmarłych — 1. i 3. niedziela miesiąca o 15:00 (od Wielkanocy do października o 16:00)

Święcenie grobów odbywa się cztery razy w roku: w Sobotę Paschy, 5 czerwca, 11 września (Ścięcie Głowy św. Jana Chrzciciela) oraz 1 listopada.

Groby można wyszukać w systemie GROBONET PRO® pod adresem bialystok-prawoslawny.grobonet.com. Wyszukiwarka umożliwia lokalizację grobu na mapie cmentarza, a także zdalne opłacenie miejsca i zapalenie wirtualnego znicza.

Zarząd cmentarza oferuje usługi opieki nad grobami (sprzątanie, mycie nagrobka, zapalanie zniczy). Świadczenie takich usług przez osoby prywatne i firmy bez zezwolenia jest zabronione.

Historia cmentarza prawosławnego

Założenie nekropolii (1887)

Cmentarz prawosławny na Jaroszówce powstał w 1887 roku, po zamknięciu dotychczasowego cmentarza przy cerkwi św. Marii Magdaleny w centrum Białegostoku. Nekropolię założono na ówczesnych obrzeżach miasta, w dzielnicy Wygoda (dziś Jaroszówka).

Cerkiew Wszystkich Świętych (1894)

Siedem lat po otwarciu cmentarza, 19 maja 1894 roku, wyświęcono cerkiew cmentarną pw. Wszystkich Świętych. Świątynia stała się centrum życia religijnego nekropolii. Do dziś odprawiane są w niej regularne nabożeństwa — zarówno pogrzebowe, jak i cotygodniowe liturgie.

W 1915 roku na terenie cmentarza wzniesiono niewielką kaplicę cmentarną (tzw. czasownię), która służy do sprawowania modlitw i obrzędów w kameralnym otoczeniu.

I wojna światowa — cmentarz wojskowy

W okresie I wojny światowej nekropolia pełniła funkcję cmentarza wojskowego. Właśnie wtedy teren cmentarza poszerzono do obecnych granic — 6,7 hektara. Groby żołnierzy z tego okresu stanowią ważną część historycznej tkanki nekropolii.

Parafia Wszystkich Świętych (1982)

W 1982 roku przy cerkwi cmentarnej erygowano samodzielną parafię pw. Wszystkich Świętych. Od tego momentu parafia sprawuje zarówno opiekę duszpasterską nad wiernymi, jak i administruje cmentarzem. Prowadzi regularne nabożeństwa, organizuje święcenie grobów i opiekuje się zabytkowymi obiektami na terenie nekropolii.

Komputerowa ewidencja (2017)

W 2017 roku przeprowadzono inwentaryzację pięciu kwartałów cmentarza i wdrożono system GROBONET PRO® — komputerową ewidencję grobów z wyszukiwarką internetową. Wcześniej, w latach 1982–1984, sporządzono ewidencję zabytkowych nagrobków.

Znane osoby pochowane na cmentarzu prawosławnym

Na białostockim cmentarzu prawosławnym spoczywają wybitne postaci, które kształtowały życie duchowe, kulturalne i naukowe Podlasia.

Hierarchowie i duchowni prawosławni

Osoba	Kim był/a
Arcybiskup Nikanor (Niesłuchowski)	Zwierzchnik diecezji białostocko-gdańskiej PAKP
Biskup Michał (Kiedrow)	Zwierzchnik diecezji wrocławsko-szczecińskiej
Ks. Eugeniusz Konachowicz	Duchowny prawosławny
Ks. Serafim Żeleźniakowicz	Wieloletni rektor Warszawskiego Seminarium Duchownego
Ks. Flor Sosnowski	Pionier oświaty, założyciel sieci szkół cerkiewno-parafialnych dla ubogiej ludności chłopskiej

Naukowcy, artyści i architekci

Osoba	Kim był/a
Prof. Andrzej Łapko	Inżynier budownictwa, profesor Politechniki Białostockiej
Michał Bałasz	Architekt — zaprojektował m.in. nowy kościół na cmentarzu Wysoki Stoczek
Włodzimierz Wasilewicz	Malarz, grafik, scenograf

Politycy i działacze społeczni

Osoba	Kim był/a
Wiaczesław Bohdanowicz	Senator I i II kadencji w II RP, białoruski działacz społeczny, więzień obozu w Berezie Kartuskiej (nagrobek symboliczny)
Mikołaj Hajduk	Dziennikarz, pedagog, poeta i krajoznawca pochodzenia białoruskiego
Stefan Kopa	Folklorysta, muzyk i animator kultury pochodzenia białoruskiego

Na cmentarzu spoczywają również inni zasłużeni przedstawiciele mniejszości białoruskiej w Polsce, m.in. Leon Bogusz, Mikoła Czarnecki, Jurka Geniusz, Wiktor Rudczyk i Konstanty Sidorowicz.

Pomnik Ludobójstwa Ormian

Na terenie nekropolii stoi Pomnik Ludobójstwa Ormian — jeden z nielicznych tego typu monumentów w Polsce. Pomnik nosi dwujęzyczne inskrypcje: w językach ormiańskim i polskim. Upamiętnia ofiary ludobójstwa z lat 1915–1923 i stanowi świadectwo wielokulturowego charakteru Białegostoku, gdzie przez stulecia współistniały różne narodowości i wyznania.

Obecność ormiańskiego pomnika na prawosławnym cmentarzu nie jest przypadkowa — Kościół Ormiański pozostaje bliski tradycji wschodniochrześcijańskiej, a Białystok od wieków był miastem wielu kultur.

Kwatera staroobrzędowców i nagrobek ks. Prokopowicza

Kwatera staroobrzędowców

Jedna z kwater nekropolii przeznaczona jest wyłącznie na pochówki staroobrzędowców (rosyjskich starowiercow). To rzadkość wśród polskich cmentarzy i świadectwo różnorodności wyznaniowej Podlasia, gdzie wspólnoty staroobrzędowców żyją nieprzerwanie od XVII wieku.

Nagrobek ks. Konstantego Prokopowicza

Szczególne miejsce na cmentarzu zajmuje nagrobek ks. Konstantego Prokopowicza, proboszcza prawosławnego w Surażu, który został powieszony przez powstańców styczniowych w nocy z 22 na 23 maja 1863 roku. Nagrobek przeniesiono na cmentarz w Białymstoku po przejęciu nekropolii w Zawykach przez katolików w okresie międzywojennym.

W tej samej kwaterze ustawiono krzyż z rozebranej w 1929 roku cerkwi Przemienienia Pańskiego w Surażu. Oba obiekty dokumentują skomplikowane relacje wyznaniowe na Podlasiu w XIX i XX wieku.

Inne nekropolie w Białymstoku

Pełną listę cmentarzy w stolicy Podlasia znajdziesz na stronie wszystkich cmentarzy w Białymstoku. Sprawdź również nasze przewodniki:

• Cmentarz Farny — jedna z najstarszych nekropolii, z kwaterami obrońców miasta z 1920 i 1939 roku
• Cmentarz Miejski — główny cmentarz komunalny z grobami żołnierzy kampanii wrześniowej
• Cmentarz św. Rocha
• Cmentarz Żydowski przy ul. Wschodniej — historyczny cmentarz z ohelem rabina Chaima Herza Halperna