Cmentarz Wawrzyszewski, Warszawa

Informacje praktyczne

Cmentarz Wawrzyszewski przy ul. Wólczyńskiej 64 w Warszawie to rzymskokatolicki cmentarz parafialny o powierzchni 6,5 hektara, położony w dzielnicy Bielany. Nekropolia o kształcie zbliżonym do trapezu zajmuje pofałdowany teren porośnięty starodrzewem. Jest to jeden z najstarszych czynnych cmentarzy w Warszawie — najstarszy zachowany grób pochodzi z 1830 roku.

Godziny otwarcia zmieniają się sezonowo:

• od 1 kwietnia do 30 września: 7:00–20:00
• od 1 października do 31 marca: 8:00 do zmierzchu (ok. 17:00–18:00)

Kancelaria cmentarza czynna od poniedziałku do piątku w godz. 9:00–13:00.

Cmentarzem zarządza Parafia św. Marii Magdaleny na Wawrzyszewie. Kontakt telefoniczny: 22 834 57 33. Cmentarz jest niemal całkowicie zapełniony — nowe pochówki odbywają się głównie na miejscach wcześniej zarezerwowanych lub poprzez dochowanie do istniejących grobów rodzinnych.

Rolę kaplicy cmentarnej pełni kościół św. Marii Magdaleny, stojący naprzeciwko nekropolii. W jego przedsionku zachowały się epitafia z przełomu XIX i XX wieku.

Dojazd i komunikacja

Cmentarz leży w północnej części Warszawy, na Bielanach, w pobliżu stacji metra Wawrzyszew (linia M1).

Dojazd komunikacją miejską ZTM Warszawa:

• autobus 181 — przystanek Cmentarz Wawrzyszewski (bezpośrednio przy bramie)
• autobusy 103, 121 — przystanek Wólczyńska (kilka minut pieszo)
• tramwaje 17, 33 — przystanek Piaski (ok. 10 minut pieszo)
• metro M1 stacja Wawrzyszew — ok. 15 minut pieszo lub przesiadka na autobus 103/121

Przy cmentarzu dostępny jest parking. W okresie Wszystkich Świętych należy liczyć się ze wzmożonym ruchem.

Historia Cmentarza Wawrzyszewskiego

Cmentarz Wawrzyszewski ma jedną z najdłuższych historii wśród warszawskich nekropolii — jego początki sięgają pierwszej połowy XIX wieku, choć niektóre źródła wskazują na jeszcze wcześniejszą metrykę. Został założony jako wiejski cmentarz dla mieszkańców Wawrzyszewa i rozrastającej się Chomiczówki.

Najstarszy zachowany grób należy do sztabskapitana Konstantego Brzozowskiego z 2. batalionu saperów, zmarłego w 1830 roku. Na nekropolii spoczywa również Barbara z Chomiczów Jahołkowska — jej rodzina dała nazwę dzisiejszej dzielnicy Chomiczówka.

Rozwój i powiększenia

Pierwotnie skromny cmentarzyk wiejski, nekropolia była dwukrotnie powiększana, by pomieścić rosnącą liczbę pochówków. Z czasem stała się miejscem spoczynku nie tylko mieszkańców okolicznych wsi, ale i przedwojennych warszawiaków. Układ przestrzenny wyznaczają dwie główne aleje krzyżujące się w centrum nekropolii.

Mur Macieja Nowickiego (1942–1943)

Pierwotnie cmentarz otaczał ozdobny mur zaprojektowany w latach 1942–1943 przez Macieja Nowickiego i Stefana Putowskiego. Nowicki to architekt światowej sławy — po wojnie zaprojektował m.in. halę widowiskową Dorton Arena w Raleigh (USA), uznawaną za arcydzieło architektury XX wieku. Niestety, zaprojektowany przez niego mur cmentarny rozebrano w latach 80. XX wieku i zastąpiono zwykłym betonowym ogrodzeniem.

Kwatera wojenna — obrona Warszawy 1939

Najważniejszym miejscem pamięci na Cmentarzu Wawrzyszewskim jest kwatera wojenna, dokumentująca tragiczne wydarzenia z września 1939 roku i Powstania Warszawskiego.

30 Pułk Strzelców Kaniowskich

W 109 zbiorowych kwaterach spoczywa ok. 500 żołnierzy 30 Pułku Strzelców Kaniowskich, którzy polegli w obronie północnych granic Warszawy we wrześniu 1939 roku. Wśród poległych jest dowódca pułku, major Bronisław Kamiński. Kwatera ta jest jednym z największych zbiorowych miejsc pochówku obrońców Warszawy z kampanii wrześniowej.

Powstanie Warszawskie i inne konflikty

Na cmentarzu znajdują się również:

• „Górka Powstańców” — dwa zbiorowe groby 53 żołnierzy Powstania Warszawskiego
• groby cywilów rozstrzelanych na Wawrzyszewie w 1939 roku
• groby powstańców styczniowych z 1863 roku
• kwatera żołnierzy z I wojny światowej
• groby żołnierzy podziemia z symbolami Polski Walczącej
• symboliczny grób ofiar Katynia

Znane osoby pochowane na Wawrzyszewskim

Nekropolia jest miejscem spoczynku wielu postaci ważnych dla historii Warszawy i Polski.

Politycy i mężowie stanu

Osoba	Lata życia	Kim był
Antoni Ponikowski	1878–1949	Premier Rzeczypospolitej w latach 1921–1922, profesor i rektor Politechniki Warszawskiej

Artyści i rzeźbiarze

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Józef Gosławski	1908–1963	Rzeźbiarz i medalier, autor projektów polskich monet i medali. Na jego grobie znajduje się rzeźba anioła, którą sam zaprojektował
Stanisław Sankowski	—	Malarz i grafik

Naukowcy i inżynierowie

Osoba	Lata życia	Kim był
Stefan Bryła	1886–1943	Inżynier, pionier spawalnictwa, twórca pierwszego na świecie mostu ze stali spawanej (Maurzyce, 1929). Na jego grobie znajduje się model mostu
Antoni Magier	1762–1837	Uczony, kronikarz Warszawy, autor Estetyki miasta stołecznego Warszawy. Na nagrobku umieścił własne epitafium: „Przechodniu, pamiętaj, że i ty będziesz tym, czym ja jestem”

Dziennikarze i literaci

Osoba	Lata życia	Kim był
Władysław Korotyński	1852–1923	Dziennikarz, pisarz, publicysta warszawski

Rodzina Fukierów

Na cmentarzu zachował się grobowiec rodziny Fukierów — słynnego rodu kupców warszawskich, właścicieli historycznej winiarni na Rynku Starego Miasta. Grobowiec ma formę małej kapliczki z XIX wieku.

Zabytkowe nagrobki — od klasycyzmu do secesji

Cmentarz Wawrzyszewski posiada bogatą kolekcję zabytkowej sztuki sepulkralnej. Najstarsze nagrobki, datowane nawet na XVIII wiek, to rzadkość w Warszawie — większość stołecznych nekropolii utraciła tak wczesne obiekty w wyniku zniszczeń wojennych.

Wśród zachowanych stylów wyróżniają się:

• nagrobki klasycystyczne z XIX wieku — w formie małych kapliczek i obelisków, zdobione rzeźbami aniołów i krzyży, wykonane z piaskowca i marmuru
• nagrobki secesyjne z przełomu XIX i XX wieku — z płynnymi liniami i motywami roślinnymi

Wiele zabytkowych nagrobków objęto ochroną konserwatorską i poddawane jest pracom renowacyjnym.

Cennik opłat

Opłaty za miejsca grzebalne ustala Parafia św. Marii Magdaleny. Szczegółowe informacje o aktualnych cenach pochówków, dochowań i opłat za przedłużenie prawa do grobu (co 20 lat) można uzyskać w kancelarii cmentarza — tel. 22 834 57 33, czynna pon.–pt. 9:00–13:00.

Inne nekropolie w Warszawie

Pełną listę nekropolii w Warszawie znajdziesz na stronie wszystkich cmentarzy w Warszawie. Sprawdź również nasze przewodniki:

• Stare Powązki — najsłynniejsza nekropolia Warszawy z XVIII w., panteon narodowy
• Cmentarz Bródnowski — największy cmentarz w Warszawie i jeden z największych w Europie
• Cmentarz Wolski — historyczna nekropolia na Woli z kwaterami Powstania Warszawskiego