Cmentarz Wolski, Warszawa

Informacje praktyczne

Cmentarz Wolski przy ul. Wolskiej 180/182 to jedna z najstarszych nekropolii Warszawy, założona w 1854 roku w dzielnicy Wola. Na obszarze 12 hektarów podzielonych na 35 kwater spoczywa ponad 100 tysięcy osób. Cmentarz jest czynny, choć osiągnął maksymalną pojemność — nowe pochówki odbywają się wyłącznie w istniejących grobach rodzinnych.

Godziny otwarcia bram (sezonowo):

• 1 kwietnia – 31 sierpnia: 7:00–20:00
• 1 września – 30 września: 7:00–19:00
• 1 października – 31 marca: 7:00–17:00

Kancelaria cmentarza: poniedziałek–piątek 8:00–15:00

Kontakt: telefon (22) 836 83 47, email: [email protected]

Cmentarz jest nekropolią katolicką, zarządzaną przez parafię (od 1991 roku, wcześniej w latach 1960–1991 zarządzało nim miasto). Dyrektor: ks. Zenon Trzaskowski.

Wjazd samochodem na teren cmentarza jest zabroniony. Dla osób niepełnosprawnych i starszych dostępny jest melex. W czasie niebezpiecznych zjawisk pogodowych (burze, nawałnice) zarząd prosi o opuszczenie terenu ze względu na ryzyko złamanych drzew.

Dojazd i komunikacja

Cmentarz Wolski leży przy ul. Wolskiej, w pobliżu ul. Sowińskiego. Przystanki ZTM w bezpośrednim sąsiedztwie:

• Cm. Wolski — autobusy: 105, 167, 194, 197
• Sowińskiego — tramwaje: 10, 11, 26 (3 min piechotą)
• Fort Wola — dodatkowe linie autobusowe

Nocna linia N42 obsługuje rejon cmentarza. W okresie Wszystkich Świętych uruchamiane są specjalne linie cmentarne: tramwaje C1 (Annopol – Cm. Wolski) i C6 (Żerań Wschodni – Cm. Wolski).

Dostęp również metrem — stacja Płocka (linia M2), ok. 15 min piechotą.

Cennik

Rodzaj grobowca	Cena
Grobowiec dla 2 osób	14 000 zł
Grobowiec dla 3 osób	20 000 zł
Grobowiec dla 4 osób	22 000 zł

Historia Cmentarza Wolskiego

Założenie i rozbudowy (1854–1899)

Cmentarz powstał w 1854 roku jako nekropolia parafialna dla mieszkańców Woli — ówczesnej wsi na zachodnich obrzeżach Warszawy. Potrzeba jego utworzenia wynikała z rosnącej liczby ludności oraz zaanektowania kościoła św. Wawrzyńca na cerkiew prawosławną.

Od początku przeznaczony był dla okolicznej, często ubogiej ludności. Nekropolię wielokrotnie powiększano:

• 1874 — pierwsze rozszerzenie
• 1882 — powiększenie o 3,36 ha
• 1899 — kolejne 2,61 ha

W latach 1925–1937 powierzchnia wynosiła 9,1 ha. Obecnie zajmuje około 12 hektarów.

I wojna światowa — pierwszy pomnik w Warszawie

W 1918 roku z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Woli wzniesiono na cmentarzu pomnik upamiętniający Polaków poległych w I wojnie światowej — prosty obelisk sfinansowany ze składek mieszkańców Woli. Był to pierwszy tego rodzaju pomnik w Warszawie. Na tablicy widnieje napis: „Ku czci Polaków poległych za Ojczyznę w wojnie wszechświatowej 1914–1918”.

Rzeź Woli i Powstanie Warszawskie (1944)

Najtragiczniejszy rozdział historii cmentarza wiąże się z rzezią Woli — masową eksterminacją ludności cywilnej przeprowadzoną przez Niemców w dniach 5–12 sierpnia 1944 roku, na początku Powstania Warszawskiego. Szacuje się, że zamordowano wówczas od 40 do 50 tysięcy osób.

Na cmentarzu znajdują się:

• zbiorowy grób ofiar rzezi Woli z domów przy ul. Wolskiej 102, 104, 105 i 107
• zbiorowy grób Sióstr Benedyktynek Samarytanek Krzyża Chrystusowego, zamordowanych 5 sierpnia 1944 w Szpitalu św. Łazarza
• groby symboliczne 30 redemptorystów zamordowanych podczas Powstania

Spoczywają tu również obrońcy Warszawy z września 1939 roku, powstańcy warszawscy, żołnierze Armii Krajowej oraz żołnierze Ludowego Wojska Polskiego.

Okres powojenny i współczesność

W latach 1960–1991 cmentarzem zarządzało Miasto Stołeczne Warszawa. W 1991 roku wrócił pod zarząd Kościoła. Od lat 80. XX wieku nie ma już wolnych miejsc — pochówki odbywają się wyłącznie w istniejących grobach rodzinnych.

Architektura i zabytki

Kościół św. Grzegorza Wielkiego (1962–1963)

Dominantą nekropolii jest modernistyczny kościół pw. św. Grzegorza Wielkiego, wzniesiony w latach 1962–1963. Prosta, funkcjonalna bryła typowa dla architektury sakralnej lat 60. Służy jako miejsce ceremonii pogrzebowych i nabożeństw.

Kaplice rodzinne i zabytkowe nagrobki

Na cmentarzu zachowały się kaplice rodzinne z przełomu XIX i XX wieku, w tym kaplice rodów Kossakowskich i Górskich. Niektóre noszą ślady kul — pamiątkę walk z 1944 roku.

Nagrobki reprezentują różnorodne style — od neoklasycystycznych przez secesyjne po modernistyczne. Wiele z nich ma wysoką wartość artystyczną i jest zdobione rzeźbami, ornamentami i inskrypcjami. Regularna siatka alejek dzieli cmentarz na sektory, tworząc czytelny układ przestrzenny.

Znane osoby pochowane na Cmentarzu Wolskim

Na nekropolii spoczywa ponad sto tysięcy osób. Poniżej najważniejsze postaci pogrupowane według dziedzin.

Pisarze i poeci

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Melchior Wańkowicz	1892–1974	Pisarz, reporter, autor Bitwy o Monte Cassino i Ziel na kraterze. Sam wybrał miejsce pochówku — blisko bramy, by „słyszeć tętno Warszawy”
Joanna Kulmowa	1928–2018	Poetka, autorka literatury dziecięcej
Jerzy Narbutt	1925–2011	Poeta, prozaik i felietonista

Aktorzy i artyści

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Wojciech Alaborski	1941–2009	Aktor teatralny i filmowy
Wiesław Drzewicz	1927–1996	Aktor
Edmund Fidler	1907–1999	Aktor
Barbara Rachwalska	1922–1993	Aktorka
Daniela Makulska	1923–1996	Aktorka
Leonard Jakubowski	1922–2012	Piosenkarz
Bohdan Rzeszowski	1926–1983	Aktor, śpiewak, weteran bitwy o Monte Cassino

Żołnierze Armii Krajowej i powstańcy

Osoba	Lata życia	Kim był
Mikołaj Bałysz ps. „Zagłoba”	1906–1974	Dowódca 2. kompanii zgrupowania Gromada, kawaler Virtuti Militari
Ryszard Jagodziński ps. „Sanczo Pansa”	1926–2006	Żołnierz Batalionu Czwartaków, kawaler Virtuti Militari
Jan Kryst ps. „Alan”	1922–1943	Żołnierz AK, poległ w 1943
Paweł Mojsa	1917–1993	Żołnierz AK, kawaler Virtuti Militari
Franciszek Steczkowski	1905–1999	Żołnierz AK, kawaler Virtuti Militari
Antoni Piotrowski	1910–1988	Ks. prałat, kapelan AK, podpułkownik, kapelan Szpitala Wolskiego

Żołnierze z innych formacji

Osoba	Lata życia	Kim był
Władysław Ruchowski	1905–1973	Żołnierz 1. Dywizji Pancernej gen. Maczka, odznaczony Krzyżem Walecznych
Ludwik Rzeszowski	?–1940	Prezydent miasta Równe, zamordowany w Katyniu
Walenty Sieczko	1887–1957	Działacz niepodległościowy, więzień X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej

Naukowcy i architekci

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Bronisław Gawryluk	1922–2002	Architekt, współprojektant Stadionu Dziesięciolecia
Tomasz Biliński	1939–2016	Profesor nauk biologicznych
Stanisław Kluźniak	1891–1957	Profesor SGGW i Politechniki Warszawskiej
Teresa Zarębska	1932–2003	Profesor Politechniki Warszawskiej
Alfred Kaftal	1931–1995	Prawnik, profesor UW

Rzeź Woli — pamięć i upamiętnienie

Cmentarz Wolski jest jednym z najważniejszych miejsc pamięci o rzezi Woli — jednej z największych zbrodni wojennych na terenie Warszawy. W pierwszych dniach Powstania Warszawskiego (5–12 sierpnia 1944) oddziały SS pod dowództwem gen. Ericha von dem Bacha i SS-Gruppenführera Heinza Reinefartha przeprowadziły masową eksterminację ludności cywilnej dzielnicy Wola.

Zbiorowe mogiły ofiar, groby zakonnic ze Szpitala św. Łazarza i symboliczne groby redemptorystów tworzą bolesną topografię pamięci. Corocznie 5 sierpnia — w rocznicę rozpoczęcia masakry — odbywają się tu uroczystości z udziałem władz miasta, kombatantów i mieszkańców.

Kaplice rodzinne ze śladami kul na murach stanowią materialne świadectwo walk.

Wyszukiwarka grobów

Pochowanych na Cmentarzu Wolskim można wyszukać w systemie Wyszukiwarka osób pochowanych na warszawskich nekropoliach prowadzonym przez UM Warszawa, a także na stronie znajdzprzodka.pl.

Inne nekropolie w Warszawie

Pełną listę cmentarzy w Warszawie znajdziesz na stronie wszystkich cmentarzy w Warszawie. Sprawdź nasze przewodniki:

• Stare Powązki — najsłynniejsza nekropolia Warszawy, panteon narodowy z XVIII w.
• Cmentarz Bródnowski — największy cmentarz w Polsce (ponad 100 ha)
• Cmentarz Wawrzyszewski — cmentarz parafialny na Bielanach