Cmentarz Srebrzysko, Gdańsk

Informacje praktyczne

Cmentarz Srebrzysko (dawny Centralfriedhof / Zentralfriedhof) przy ul. Srebrniki 2 w Gdańsku to drugi co do wielkości cmentarz w mieście. Na powierzchni 28 hektarów spoczywa szacunkowo 69 tysięcy osób. Nekropolia położona jest w dzielnicy Wrzeszcz Górny, na stokach doliny Potoku Strzyża.

Godziny otwarcia: codziennie 7:00–20:00.

Zarządca: Zarząd Dróg i Zieleni w Gdańsku, tel. 58 341 49 77. Biuro cmentarza przy ul. Srebrniki 2 oferuje pomoc w załatwianiu formalności, informacje o lokalizacji grobów oraz mapy i plany cmentarza.

Na terenie cmentarza od 2002 roku działa krematorium (ul. Srebrniki 12) z kaplicą i kolumbarium. Dostępna jest sala przedpogrzebowa oraz kostnica — budynki z klinkierowej cegły wzniesione w 1940 roku.

Groby na cmentarzach komunalnych Gdańska (Srebrzysko, Łostowicki i inne) można wyszukać na stronie cmentarze-gdanskie.pl.

Historia cmentarza

Założenie i budowa (1924–1928)

Teren pod cmentarz wyznaczono w 1924 roku, a prace ziemne rozpoczęły się w 1925 roku. Pierwszy etap budowy ukończono w grudniu tego samego roku. Kaplicę cmentarną poświęcono 26 listopada 1928 roku. Od 1937 roku nekropolia funkcjonowała jako cmentarz komunalny.

Nazwa „Srebrzysko” pochodzi od dawnej rezydencji rodu Rottenbergów, zwanej Srebrnym Młynem (niem. Silberhammer), w pobliżu której założono cmentarz.

Unikalne założenie krajobrazowe

Projektanci wykorzystali naturalne ukształtowanie terenu doliny Potoku Strzyża. Szeroka aleja główna, rozdzielona pasem zieleni, biegnie środkiem doliny. Na stokach zboczy uformowano tarasy na miejsca grzebalne, do których prowadzą poprzeczne alejki z kamiennymi schodami. Granice cmentarza wyznaczają zalesione grzbiety wzniesień, tworzące naturalną strefę ochronną.

Zieleń cmentarna — kosodrzewina, brzozy i świerki serbskie — została skomponowana tak, aby zapewnić nastrojowy charakter o każdej porze roku.

II wojna światowa

W okresie Wolnego Miasta Gdańska cmentarz nosił niemiecką nazwę Zentralfriedhof. Po włączeniu miasta do III Rzeszy nekropolia została przeznaczona dla poległych żołnierzy i zasłużonych osób cywilnych.

Pierwsze pochówki wojenne — żołnierzy niemieckich poległych podczas oblężenia Westerplatte — odbyły się we wrześniu 1939 roku. W 1940 roku urządzono teren przy głównej bramie z podjazdem i dwoma bliźniaczymi budynkami z klinkierowej cegły (sala przedpogrzebowa i kostnica, zachowane do dziś). Do dalszej rozbudowy od drugiej połowy 1940 roku wykorzystywano jeńców wojennych, głównie francuskich.

16 lipca 1942 roku w zbiorowej mogile pochowano kilkadziesiąt ofiar angielskiego nalotu bombowego z 11 lipca. Od lutego 1945 roku chowano tu kilkuset żołnierzy niemieckich poległych w walkach o Gdańsk.

Okres powojenny

Po 1945 roku niemieckie groby zlikwidowano i wykorzystano kwatery na nowe pochówki. Utworzono Aleję Zasłużonych liczącą kilkadziesiąt kwater. We wspólnej mogile pochowano 58 żołnierzy poległych w walkach o wyzwolenie Gdańska w 1945 roku.

W latach 60. i 70. XX wieku obszar cmentarza poszerzano. Do końca lat 70. Srebrzysko było główną nekropolią Gdańska, zanim otwarto Cmentarz Łostowicki. Chowano tu również szczątki ekshumowane z likwidowanych poniemieckich cmentarzy.

Z polecenia ówczesnych władz potajemnie pochowano na Srebrzysku ofiary Grudnia ‘70 — dziś upamiętnia je wysoki krzyż w głównej alei.

Aleja Zasłużonych

Aleja Zasłużonych to wydzielona część cmentarza, w której spoczywają wybitne postacie gdańskiego życia publicznego, kultury i nauki.

Działacze opozycji i Solidarności

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Anna Walentynowicz	1929–2010	Działaczka Wolnych Związków Zawodowych, symbol Solidarności, zginęła w katastrofie smoleńskiej
Alina Pienkowska	1952–2002	Działaczka opozycyjna, pielęgniarka, senator RP
Olga Krzyżanowska	1929–2018	Lekarka, opozycjonistka w PRL, wicemarszałkini Sejmu RP
Dariusz Kobzdej	1954–1995	Działacz opozycyjny, lekarz
Klemens Gniech	1935–2006	Członek komitetu strajkowego w grudniu 1970, dyrektor Stoczni Gdańskiej

Pisarze, artyści i reżyserzy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Lech Bądkowski	1920–1984	Pisarz, dziennikarz, działacz kaszubski i polityczny
Franciszek Sędzicki	1882–1957	Poeta i pisarz kaszubski
Sat-Okh	1920–2003	Żołnierz AK, pisarz o indiańskim pochodzeniu
Franciszek Duszeńko	1925–2008	Rzeźbiarz, rektor Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku
Halina Winiarska	1929–2018	Aktorka, Honorowy Obywatel Gdańska
Ryszard Stryjec	1932–1997	Grafik, malarz, rzeźbiarz

Naukowcy i budowniczowie

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Stanisław Sołdek	1907–1993	Budowniczy statków, patron pierwszego polskiego statku pełnomorskiego MS Sołdek
Jacek Namieśnik	1949–2019	Chemik, rektor Politechniki Gdańskiej
Ignacy Adamczewski	1907–2000	Fizyk, profesor
Zygmunt Adamski	1907–1982	Inżynier, budowniczy portu gdańskiego

Sportowcy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Zenon Plech	1953–2020	Żużlowiec, mistrz świata, legenda gdańskiego żużla
Karol Rómmel	1895–1967	Oficer kawalerii, jeździec, olimpijczyk (Berlin 1936)
Mieczysław Łomowski	1927–2003	Lekkoatleta, olimpijczyk

Politycy i wojskowi

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Arkadiusz Rybicki	1953–2010	Działacz społeczny, poseł, zginął w katastrofie smoleńskiej
Marian Korejwo	1918–2004	Żołnierz AK, kawaler Orderu Virtuti Militari
Bronisław Poplatek	1895–1974	Podpułkownik piechoty Wojska Polskiego

Pomniki i miejsca pamięci

Na cmentarzu znajduje się kilka ważnych miejsc upamiętnienia:

• Mogiła zbiorowa 58 żołnierzy Wojska Polskiego — szczątki ekshumowane z innych cmentarzy, złożone tu w 1970 roku. Pierwotna płyta z piaskowca została w 2000 roku zastąpiona czarną granitową tablicą. Lokalizacja: Rejon IX, 150 m od zwężenia głównej alei, po prawej stronie Kwatery Wojskowej.

• Krzyż ofiar Grudnia ‘70 — w głównej alei, upamiętnia potajemnie pochowane ofiary robotniczych protestów. W okresie PRL był miejscem patriotycznych manifestacji w dniu Wszystkich Świętych.

• Pomnik gdańskich alpinistów (2018) — w kształcie góry o trzech szczytach z imiennymi tabliczkami, odsłonięty w październiku 2018 roku.

Cennik opłat cmentarnych

Opłaty przy przedłużeniu ważności grobu na okres 20 lat (źródło: cmentarze-gdanskie.pl):

Rodzaj grobu	Cena (20 lat)
Grób ziemny tradycyjny	1 863 zł
Grób ziemny urnowy	894 zł
Grób ziemny dziecinny	1 728 zł
Grób murowany pojedynczy	2 723 zł
Grób murowany podwójny	3 854 zł
Grób murowany potrójny	4 984 zł
Nisza w kolumbarium	1 969 zł

Inne nekropolie w Gdańsku

Pełną listę cmentarzy w Gdańsku znajdziesz na stronie cmentarzy w Gdańsku. Sprawdź również:

• Cmentarz Garnizonowy
• Cmentarze w Gdyni
• Cmentarze w Sopocie
• Cmentarze w Wejherowie