Cmentarz Jeżycki, Poznań

Informacje praktyczne

Cmentarz Jeżycki przy ul. Nowina 1 w Poznaniu to zabytkowa nekropolia o powierzchni 5,5 hektara, na której znajduje się 10 562 grobów z pochówkami 34 978 osób (stan na wrzesień 2023). Cmentarz jest wpisany do Państwowego Rejestru Zabytków od 9 lutego 1984 roku, wraz z 297 najcenniejszymi nagrobkami.

Nekropolia ma charakter parafialny — od 1995 roku zarządza nią parafia Chrystusa Dobrego Pasterza w Poznaniu. Cmentarz jest czynny i przyjmuje nowe pochówki (wznowione w 1995 roku po 34-letniej przerwie).

Biuro cmentarne czynne jest:

• poniedziałki: 7:30–15:00
• wtorek–piątek: 10:00–14:00

Kontakt: tel. (61) 847 59 40, kom. 516 656 991, e-mail: [email protected]

Dojazd i komunikacja

Cmentarz Jeżycki znajduje się w dzielnicy Ogrody (dawne Jeżyce), u zbiegu ulic Nowina i Szpitalnej. Najwygodniej dojechać tramwajem — najbliższe przystanki to „Nad Seganką” i „Teatralka/Jeżyce”.

Parking i wjazd samochodem

Cmentarz nie posiada dedykowanego parkingu wewnętrznego. Miejsca postojowe dostępne są wzdłuż ul. Nowina oraz na bocznych ulicach (np. ul. Nad Seganką) — liczba miejsc jest ograniczona.

Wjazd samochodem na teren cmentarza jest płatny i zarezerwowany głównie dla osób z niepełnosprawnością lub powyżej 75 lat. Wjazd możliwy w godzinach pracy biura (pon.–pt.) oraz w soboty podczas pochówków. Szczegóły dotyczące opłat i przepustek można uzyskać w biurze cmentarnym.

Historia Cmentarza Jeżyckiego

Cmentarz Jeżycki został założony 14 maja 1905 roku z inicjatywy proboszcza Walentego Kolasińskiego i jego następcy, ks. Wacława Mayera. Powstał jako nekropolia parafialna dla parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Floriana (erygowanej 2 czerwca 1894 roku).

Teren pod cmentarz zakupiono w 1903 roku na ówczesnych peryferiach Jeżyc. Lokalizacja wpisywała się w koncepcję urbanistyczną zakładającą pas zieleni wokół lewobrzeżnego Poznania. Nekropolię stopniowo powiększano — w 1923 roku dokupiono działkę wzdłuż zachodniej granicy, wcześniej przyłączono wąski pas od północy, oddzielony od cmentarza śladem zlikwidowanej kolei stargardzko-szczecińskiej.

Kaplica św. Barbary

W centralnym miejscu cmentarza wzniesiono neoromańską kaplicę św. Barbary, która pełniła funkcję sakralną przy ceremoniach pogrzebowych. W 1966 roku kaplicę przystosowano do regularnych nabożeństw, a 12 sierpnia 1971 roku abp Antoni Baraniak ustanowił ją samodzielnym ośrodkiem duszpasterskim. Na mocy dekretu z 20 maja 1981 roku utworzono przy niej parafię Chrystusa Dobrego Pasterza. W latach 1982–1986 na północno-zachodnim skraju cmentarza wybudowano nowy kościół parafialny, przywracając kaplicy jej pierwotne przeznaczenie cmentarne.

Zamknięcie i ponowne otwarcie

Uchwałą Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania cmentarz zamknięto w 1961 roku — ostatni pochówek odbył się 20 listopada tego roku. Zgodnie z ówczesnym prawem, po 40 latach nekropolia miała zostać przekształcona w park.

Dzięki staraniom ks. proboszcza Bolesława Jurgi cmentarz ponownie otwarto 25 maja 1995 roku. Pierwszy pogrzeb po 34-letniej przerwie odbył się 20 lipca 1995 roku. Przed otwarciem przeprowadzono trzyletni program prac rewaloryzacyjnych według projektu architektów Marii i Andrzeja Pajzderskich, z ekspertyzą dendrologiczną Bernarda Lisiaka.

Architektura i zabytkowe nagrobki

Na Cmentarzu Jeżyckim dominują nagrobki secesyjne z przełomu XIX i XX wieku — płynne, faliste linie i miękkie kształty typowe dla tego nurtu. Obok nich pojawiają się pomniki o geometrycznej formie oraz nagrobki łączące secesję z dekoracją historyzującą.

Brama główna i kowalstwo artystyczne

Szczególną uwagę zwraca monumentalna brama wejściowa od ul. Nowina, wykonana przez poznańską firmę odlewniczą J. Janickiego. Dwuskrzydłowa, z plakietami o monogramach IHS i MARIA, półkolistym naczółkiem wypełnionym motywami roślinnymi, zwieńczonym krzyżem, oraz ażurowymi filarami z wolutowymi sterczynami. Na cmentarzu zachowały się liczne przykłady kowalstwa artystycznego z zakładów J. Janickiego i S. Żuromskiego.

Wybrane nagrobki

• Piaskowcowa stela Zofii i Stanisława Walterów (1910) — przykład wczesnego modernizmu
• Nagrobek Jureczka i Zbyszka Rajewskich — zgeometryzowana figura anioła autorstwa Wawrzyńca Kaima
• Nagrobek dr. Ignacego Mackiewicza — klasycyzujący modernizm, projekt Adama Ballenstaedta: masywna kolumna z festonami i uskrzydlonymi główkami anielskimi
• Nagrobek Leonarda i Wojciecha Jabłońskich — czerwony piaskowiec, dwie żałobnice w kubizowanej formie, przypisywany Franciszkowi Masiakowi
• Rzeźba na grobie Pelagii Haendschke — powojenne dzieło Czesława Woźniaka

Wśród twórców medalionów nagrobnych wyróżniają się Krystyna Dąbrowska, Edward Haupt i Wawrzyniec Kaim.

Znane osoby pochowane na Cmentarzu Jeżyckim

Na Cmentarzu Jeżyckim spoczywa ponad 25 znanych postaci związanych z Poznaniem i Wielkopolską.

Naukowcy i rektorzy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Adolf Chybiński	1880–1952	Profesor muzykologii
Ludwik Jaxa-Bykowski	1881–1948	Profesor pedagogiki i zoologii, rektor konspiracyjnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich (1943–1944)
Czesław Łuczak	1922–2002	Profesor historii, rektor UAM (1965–1972)
Bohdan Gruchman	1928–2021	Rektor Akademii Ekonomicznej w Poznaniu
Adam Wodziczko	1887–1948	Profesor biologii
Janusz Zeyland	1897–1944	Profesor pediatrii
Wacław Strażewicz	1889–1950	Profesor farmacji
Lech Zimowski	1925–2018	Profesor architektury

Przedsiębiorcy

Osoba	Lata życia	Kim był
Jan Kulczyk	1950–2015	Przedsiębiorca, wielokrotnie najbogatszy Polak w rankingu „Wprost”
Henryk Kulczyk	1925–2013	Przedsiębiorca, działacz polonijny w Niemczech

Artyści i ludzie kultury

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Henryk Abbe	1920–2003	Aktor teatralny i filmowy
Edward Warzecha	1937–2011	Aktor teatralny i filmowy
Piotr Wypart	1931–2006	Aktor teatralny i filmowy
Ewa Werka	1946–1997	Śpiewaczka operowa
Janusz Sauer	1936–2018	Poeta
Leszek Muth	1943–2018	Basista, realizator dźwięku
Czesław Kędzierski	1881–1947	Literat i dziennikarz, redaktor „Kuriera Poznańskiego”

Lekarze i działacze społeczni

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Wanda Błeńska	1911–2014	Lekarka, misjonarka w Ugandzie, „Matka trędowatych”
Ignacy Nowak	1887–1966	Ginekolog, poseł na Sejm II RP
Witold Młynarczyk	1933–2014	Profesor nauk medycznych

Sportowcy i inżynierowie

Osoba	Lata życia	Kim był
Stanisław Kuryłłowicz	1909–1945	Wioślarz, olimpijczyk
Henryk Czapczyk	1922–2010	Piłkarz, trener
Henryk Zielazek	1919–2014	Reprezentant Polski w hokeju na trawie
Stefan Krajewski	1940–2017	Inżynier, współtwórca poznańskich koziołków
Sylwester Pajzderski	1876–1953	Architekt

Na cmentarzu spoczywa również Stefan Chojnacki (1913–1942), dziennikarz i działacz Stronnictwa Narodowego (grób symboliczny), oraz nieznany podoficer Bazy Lotniczej nr 3, który poległ 1 września 1939 roku podczas niemieckiego nalotu na Poznań.

Pomnik Wdzięczności i kwatera Żołnierzy Września

Unikalnym elementem Cmentarza Jeżyckiego jest Pomnik Wdzięczności — monument o wysokości 7,6 metra i szerokości podstawy 4 metry, ufundowany ku czci parafian poległych w I wojnie światowej, powstaniu wielkopolskim i wojnie bolszewickiej 1920 roku. Pomnik zaprojektowali Lucjan Michałowski i Władysław Walter. Na cokole umieszczono płaskorzeźbę orła w koronie oraz napis „POLEGŁYM PARAFIANOM” z datami 1914–1920.

W grudniu 1939 roku zarządca cmentarza ukrył polską inskrypcję przed zniszczeniem przez okupanta. Pomnik przeszedł renowację w 2004 roku, a rok później uporządkowano jego otoczenie.

W 1997 roku utworzono na cmentarzu kwaterę Żołnierzy Września z pomnikami nagrobnymi w miejscu dawnych polowych mogił żołnierzy z września 1939 roku. W latach 2009–2010 postawiono nagrobki na grobach cywilnych ofiar niemieckich nalotów na Poznań z 1 września 1939 roku.

Wyszukiwarka grobów i cennik

Informacje o grobach na Cmentarzu Jeżyckim można uzyskać w biurze cmentarnym (tel. (61) 847 59 40, kom. 516 656 991). Biuro prowadzi ewidencję wszystkich 10 562 grobów na terenie nekropolii.

Mieszkańcy Poznania mogą również skorzystać z miejskiej wyszukiwarki grobów na cmentarzach komunalnych, dostępnej na stronie poznan.pl/mim/cmentarze — należy jednak pamiętać, że Cmentarz Jeżycki jest nekropolią parafialną, więc nie wszystkie groby mogą być ujęte w miejskim systemie.

Cennik opłat cmentarnych

Groby ziemne (na 20 lat):

Rodzaj grobu	Cena
Dziecięcy	800 zł
Jednomiejscowy	1 200 zł
Dwumiejscowy w pionie	1 600 zł
Dwumiejscowy w poziomie	2 000 zł
Trzymiejscowy w poziomie	2 500 zł
Czteromiejscowy	3 000 zł
Urnowy jednomiejscowy	700 zł
Urnowy dwumiejscowy	800 zł
Urnowy trzymiejscowy	900 zł
Urnowy czteromiejscowy	1 000 zł

Nisze urnowe w kolumbarium (na 25 lat):

Rodzaj niszy	Cena
Jednomiejscowa	2 000 zł
Dwumiejscowa	3 500 zł
Czteromiejscowa	5 500 zł

Grobowce (na 100 lat):

Rodzaj grobowca	Cena
Dwumiejscowy	12 000 zł
Czteromiejscowy	18 000 zł

Prolongata niszy urnowej (na dalsze 25 lat): jednomiejscowa 700 zł, dwumiejscowa 800 zł, czteromiejscowa 1 000 zł.

Las i pole pamięci: pochówek 250 zł, tabliczka imienna na ścianie 250 zł.

Inne nekropolie w Poznaniu

Kompletną listę poznańskich nekropolii znajdziesz na stronie cmentarze w Poznaniu. Zobacz też:

• Cmentarz Junikowski — największa poznańska nekropolia komunalna
• Cmentarz Miłostowski — cmentarz komunalny w północnej części miasta