Cmentarz Miłostowski, Poznań

Informacje praktyczne

Cmentarz Miłostowski to największa nekropolia Poznania pod względem powierzchni. Zajmuje 98,69 hektara we wschodniej części miasta, na terenie osiedla Warszawskie-Pomet-Maltańskie. Pochowano tu ponad 91 tysięcy osób. Cmentarz ma charakter komunalny i jest czynny — odbywają się nowe pochówki.

Nekropolia rozciąga się na terenach wydmowych, leśnych i pofortecznych, między ulicami Warszawską a Gnieźnieńską, w pobliżu drogi krajowej nr 92. W granicach cmentarza znajduje się zabytkowy Fort IIIa (Sułkowskiego), w którym od 1993 roku działa zakład kremacji.

Godziny otwarcia: codziennie 7:00–21:00.

Wjazd pojazdów: poniedziałek–piątek 7:00–15:00 (należy opuścić teren do godz. 15:00).

Cmentarz oferuje usługi dodatkowe dla osób starszych, w tym transport do grobów na rozległym terenie nekropolii.

Dojazd i komunikacja

Do cmentarza prowadzą dwa wejścia:

• Wejście piesze — od strony ul. Warszawskiej
• Wjazd samochodem — wyłącznie od strony ul. Gnieźnieńskiej

Dojazd komunikacją miejską możliwy autobusami kursującymi wzdłuż ul. Warszawskiej i Gnieźnieńskiej. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne rozkłady na stronie ZTM Poznań.

Formy pochówku

Cmentarz Miłostowski oferuje zróżnicowane formy pochówku:

• Groby ziemne — tradycyjne kwatery
• Kremacja — zakład kremacji w zabytkowym Forcie IIIa (od 1993)
• Pole urnowe — pierwsze tego typu w Polsce (1993)
• Kolumbarium — nisze czteromiejscowe do rezerwacji
• Las Pamięci — pochówki w biodegradowalnych urnach na wydzielonym terenie leśnym, bez nagrobków i krzyży; kwiaty i znicze składa się przy pamiątkowych polnych kamieniach z tabliczkami

Historia Cmentarza Miłostowskiego

Historia tej nekropolii sięga okresu II wojny światowej i jest nierozerwalnie związana z okupacją niemiecką Poznania.

Budowa w czasie okupacji (1940–1943)

Budowę cmentarza rozpoczęto w 1940 roku z inicjatywy niemieckich władz okupacyjnych. Lokalizację wybrano celowo — z dala od ówczesnych połączeń komunikacyjnych. Roboty prowadziły instytucje niemieckie: Garten und Friedhofsamt (miejski zarząd parków i cmentarzy) jako zleceniodawca oraz firma Dipl. Ing. Hans Pracht Strassen- und Tiefbau K.G. jako wykonawca.

Od 1942 roku do budowy zmuszano Żydówki z pobliskich niemieckich obozów pracy, w tym z obozu Lager Elektro-Mühle. W marcu 1943 roku przy budowie pracowało 430 więźniarek. Cmentarz otwarto w 1943 roku.

Okres powojenny

Po zakończeniu wojny na cmentarzu złożono szczątki ekshumowane z likwidowanych cmentarzy parafialnych w centrum Poznania. W 1958 roku utworzono kwaterę żydowską, w której w pięciu zbiorowych mogiłach spoczywają prochy 1008 Żydów zmarłych i zabitych podczas okupacji hitlerowskiej.

W 1969 roku odsłonięto pomnik na grobie 59 mieszkańców Poznania zabitych podczas nalotów niemieckiego lotnictwa we wrześniu 1939 roku. Ich prochy przeniesiono z cmentarza przy ul. Towarowej.

Fort IIIa i krematorium (1993)

W 1993 roku w zabytkowym Forcie IIIa (dawniej Fort Prittwitz, później Fort Sułkowskiego) uruchomiono nowoczesny zakład kremacji. W tym samym roku w sąsiedztwie powstało pierwsze w Polsce pole urnowe — pionierskie rozwiązanie, które zapoczątkowało trend na polskich nekropoliach. Kwaterze żydowskiej nadano wówczas charakter kirkutu, przenosząc na jej teren oryginalne macewy ze zlikwidowanego cmentarza żydowskiego przy ul. Głogowskiej.

Od 1975 roku cmentarzem zarządzała spółdzielnia pracy, która prowadziła nekropolię przez 45 lat.

Kwatery wojenne i pomniki

Na Cmentarzu Miłostowskim wydzielono kilka kwater o szczególnym znaczeniu historycznym:

Kwatera	Opis
Kwatera żydowska (kirkut)	5 zbiorowych mogił z prochami 1008 Żydów, oryginalne macewy z ul. Głogowskiej
Pomnik ofiar nalotów 1939	Grób 59 mieszkańców zabitych we wrześniu 1939, pomnik z 1969 roku
Kwatera żołnierzy polskich	Miejsce spoczynku żołnierzy z II wojny światowej
Kwatera żołnierzy radzieckich	Groby żołnierzy Armii Czerwonej
Kwatera żołnierzy niemieckich	Groby żołnierzy Wehrmachtu
Kwatera ewangelicka	Wydzielona sekcja wyznaniowa
Kwatera prawosławna	Wydzielona sekcja wyznaniowa

Znane osoby pochowane na Cmentarzu Miłostowskim

Kategoria Wikipedii „Pochowani na cmentarzu Miłostowo w Poznaniu” liczy ponad 200 biogramów. Na nekropolii spoczywają m.in. laureat Nagrody Nobla, olimpijczycy, minister rządu RP, wybitni naukowcy i artyści.

Laureat Nagrody Nobla

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Reinhard Selten	1930–2016	Niemiecki ekonomista urodzony we Wrocławiu, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii (1994) za analizę równowagi w grach niekooperacyjnych

Aktorzy i muzycy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Krystyna Feldman	1916–2007	Aktorka teatralna i filmowa, dwukrotna laureatka Orła (za filmy „To ja, złodziej” i „Mój Nikifor”)
Ada Rusowicz	1944–1991	Piosenkarka, wokalistka zespołu Niebiesko-Czarni, najpopularniejsza polska wokalistka 1968 roku
Wojciech Korda	1944–2023	Wokalista rockowy, gitarzysta, współtwórca muzyki do pierwszej polskiej rock-opery „Naga”
Maria Deskur	1920–1994	Aktorka i reżyserka teatralna
Mariusz Sabiniewicz	1963–2007	Aktor teatralny, telewizyjny i filmowy
Mariusz Puchalski	1953–2021	Aktor teatralny i reżyser

Pisarze i poeci

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Roman Brandstaetter	1906–1987	Pisarz, poeta, dramaturg i tłumacz, znawca Biblii
Bogusława Latawiec	1939–2021	Poetka, prozaiczka, krytyczka literacka
Wincenty Różański	1938–2009	Poeta, przyjaciel Edwarda Stachury, bohater powieści „Cała jaskrawość”
Egon Naganowski	1913–2000	Krytyk literacki, eseista, tłumacz literatury niemieckiej, autor monografii o Joysie i Musilu

Artyści plastyczni i architekci

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Jan Berdyszak	1934–2014	Rzeźbiarz, malarz, grafik, autor instalacji, scenograf i pedagog
Ryszard Kaja	1962–2019	Malarz, grafik i scenograf, autor kultowej serii plakatów turystycznych
Józef Kopczyński	1930–2006	Rzeźbiarz, profesor ASP w Poznaniu, kierownik Pracowni Medalierstwa
Stanisław Teisseyre	1905–1988	Malarz, scenograf, rektor PWSSP w Poznaniu i ASP w Gdańsku
Jerzy Gurawski	1935–2022	Architekt i scenograf, wykładowca Politechniki Poznańskiej, laureat Honorowej Nagrody SARP
Henryk Starikiewicz	1955–2016	Malarz, rysownik i grafik, laureat Medalu Młodej Sztuki (1989)

Naukowcy i profesorowie

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Jerzy Topolski	1928–1998	Historyk, twórca poznańskiego ośrodka metodologicznego, specjalista historii społeczno-gospodarczej
Bogdan Walczak	1942–2022	Językoznawca, polonista, prorektor UAM, historyk języka polskiego
Piotr Piotrowski	1952–2015	Historyk sztuki, profesor UAM, dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie (2009–2010)
Włodzimierz Dworzaczek	1905–1988	Historyk, heraldyk i genealog, profesor UAM
Wiktor Steffen	1903–1997	Filolog klasyczny i hellenista, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i UAM
Tadeusz Zgółka	1945–2021	Profesor językoznawstwa UAM
Lech Krzyżaniak	1940–2004	Archeolog, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, uczestnik wypraw do Sudanu i Egiptu

Dziennikarze i politycy

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Krystyna Łybacka	1946–2020	Polityk, minister edukacji narodowej i sportu (2001–2004), posłanka siedmiu kadencji Sejmu, eurodeputowana
Ewa Wanat	1962–2023	Dziennikarka radiowa i telewizyjna, redaktorka naczelna Tok FM (2003–2012)
Franciszka Wilczkowiakowa	1880–1963	Działaczka społeczna, jedna z ośmiu pierwszych kobiet w polskim parlamencie (1919)

Sportowcy i wojskowi

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Rafał Piszcz	1940–2012	Kajakarz, brązowy medalista olimpijski (Monachium 1972), trzykrotny olimpijczyk
Waldemar Ciesielczyk	1958–2010	Szermierz (floret), olimpijczyk (Seul 1988), zawodnik Warty Poznań
Zdzisław Starzyński	1932–2003	Hokeista na trawie, olimpijczyk (Helsinki 1952)
Andrzej Andrzejewski	1961–2008	Generał brygady pilot, zginął w katastrofie lotniczej w Mirosławcu
Kazimierz Sporny	1916–1949	Kapitan pilot PSP, as myśliwski II wojny światowej, kawaler Virtuti Militari

Las Pamięci — ekologiczna kwatera urnowa

Jednym z najbardziej innowacyjnych elementów Cmentarza Miłostowskiego jest Las Pamięci — kwatera pochówków urnowych o charakterze leśnym. To rozwiązanie wychodzi naprzeciw rosnącemu zapotrzebowaniu na ekologiczne formy pochówku.

Pochówki odbywają się w biodegradowalnych urnach na wydzielonym, zalesionym obszarze cmentarza. Miejsca pochowań nie są oznaczane nagrobkami, płytami, krzyżami ani wiązankami. Kwiaty i znicze składa się przy pamiątkowych polnych kamieniach z tabliczkami zawierającymi dane pochowanych osób. Przy Lesie Pamięci zamontowano ławki dla odwiedzających.

Las Pamięci stanowi rozwinięcie tradycji zapoczątkowanej w 1993 roku, gdy na Miłostowskim powstało pierwsze w Polsce pole urnowe. Analogiczne rozwiązanie — Ogrody Pamięci — funkcjonuje na sąsiednim Cmentarzu Junikowskim.

Przyroda i tereny zielone

Cmentarz Miłostowski położony jest na terenach wydmowych i leśnych. Wśród roślinności dominują sosny, brzozy, topole i olchy — w dużej mierze posadzone w latach 40. XX wieku w celu umocnienia wydm piaszczystych. Leśny charakter nekropolii odróżnia ją od typowych cmentarzy miejskich i nadaje jej niepowtarzalną atmosferę.

Bliskość dawnych terenów fortecznych (Fort IIIa) i naturalny charakter roślinności sprawiają, że cmentarz stanowi ważny element zielonej infrastruktury wschodniej części Poznania.

Wyszukiwarka grobów

Groby na poznańskich nekropoliach komunalnych, w tym na Cmentarzu Miłostowskim, można odnaleźć za pomocą internetowej wyszukiwarki dostępnej na stronie poznan.pl/mim/cmentarze. Wystarczy wpisać imię i nazwisko zmarłego, aby uzyskać lokalizację grobu.

Inne nekropolie w Poznaniu

Pełną listę nekropolii znajdziesz na stronie cmentarzy w Poznaniu. Polecamy również nasze szczegółowe przewodniki:

• Cmentarz Junikowski — największa nekropolia Poznania pod względem liczby pochowanych (180 000 osób), z kwaterami powstańców wielkopolskich i Ogrodami Pamięci
• Cmentarz Jeżycki — zabytkowa nekropolia z 1905 roku wpisana do rejestru zabytków