Nowy Cmentarz Podgórski, Kraków

Informacje praktyczne

Nowy Cmentarz Podgórski przy ul. Wapiennej 13 w Krakowie to największa nekropolia prawobrzeżnej części miasta. Rozciąga się na 8,33 hektara u podnóża Kopca Krakusa w dzielnicy Podgórze. Cmentarz mieści ponad 30 000 grobów.

Godziny otwarcia:

• kwiecień–wrzesień: 7:00–20:00
• październik–marzec: 7:00–18:00

Nekropolią zarządza Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie, Rejon II – Podgórze. Kontakt telefoniczny: 12 656 17 25.

Dojazd i komunikacja

Cmentarz leży w pobliżu przystanku tramwajowego Podgórze SKA (linie 3, 24) oraz przystanków autobusowych przy ul. Limanowskiego. Z centrum Krakowa dojazd zajmuje około 15 minut. Brama główna znajduje się od strony ul. Wapiennej 13.

Udogodnienia dla odwiedzających

• krany z wodą przy głównych alejach
• dom przedpogrzebowy z kaplicą (czynny od 1907 roku)
• utwardzone główne aleje
• tablice informacyjne przy wejściu
• dostępny wirtualny spacer na stronie ZCK Kraków

Historia Nowego Cmentarza Podgórskiego

Decyzję o założeniu cmentarza podjęła Rada Miasta Podgórza w maju 1897 roku, gdy stary cmentarz podgórski wyczerpał pojemność. Uroczyste otwarcie odbyło się 17 kwietnia 1900 roku. Pierwszą pochowaną osobą była 23-letnia Tekla Dudek z Zakrzówka. Do końca pierwszego roku działalności przeprowadzono 381 pogrzebów.

Kaplica i dom przedpogrzebowy

W latach 1905–1907 wzniesiono przy bramie głównej dom przedpogrzebowy połączony z kaplicą. Poświęcenia kaplicy dokonano w 1907 roku. Budynek pełni swoje funkcje nieprzerwanie do dziś — odbywają się w nim ceremonie pogrzebowe i modlitwy za zmarłych.

Rozbudowy i powiększenia terenu

Pierwsze poszerzenie nastąpiło w 1910 roku. Od 1920 roku, wobec braku funduszy na kolejne rozbudowy, co około 3 lata przekopywano najstarsze kwatery, aby wygospodarować nowe miejsca pochówku. Cmentarz powiększano jeszcze trzykrotnie: w 1942 (wówczas otoczono go ogrodzeniem), w 1947–1948 oraz w 1975–1976, osiągając obecną powierzchnię 8,33 ha.

I wojna światowa i Legioniści

W czasie I wojny światowej wydzielono Kwaterę XI dla żołnierzy i jeńców wojennych — w latach 1914–1919 pochowano tam 332 osoby. W 1934 roku ekshumowano i przeniesiono szczątki trzynastu Legionistów 1., 2. i 3. Brygady, wznosząc na ich cześć pomnik zaprojektowany przez architekta Czesława Mączkę.

Znane osoby pochowane na Nowym Cmentarzu Podgórskim

Na nekropolii spoczywają osobistości związane z historią Podgórza, Krakowa i Polski — od sportowców i aktorów po naukowców i duchownych.

Aktorzy i artyści

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Bronisław Cieślak	1943–2021	Aktor, odtwórca roli porucznika Borewicza w serialu 07 zgłoś się, dziennikarz i polityk
Dariusz Gnatowski	1961–2020	Aktor teatralny i filmowy, Boczek z serialu Świat według Kiepskich
Paweł Turnus	–	Malarz i rzeźbiarz związany z Krakowem

Sportowcy

Osoba	Lata życia	Kim był
Józef Kałuża	1896–1976	Piłkarz, kapitan Polskiego Związku Piłki Nożnej, olimpijczyk (Paryż 1924)

Naukowcy i twórcy kultury

Osoba	Lata życia	Kim był/a
Janina Ipohorska	1908–1981	Pisarka, współzałożycielka i redaktorka tygodnika Przekrój
Eugeniusz Ralski	1902–1986	Profesor Akademii Rolniczej, współorganizator tajnego Wydziału Rolniczego UJ w czasie okupacji, sportowiec
Andrzej Swaryczewski	1921–2007	Architekt, badacz i konserwator zabytków Krakowa
Tadeusz Szafran	–	Artysta ceramik

Duchowni i działacze

Osoba	Lata życia	Kim był
O. Kazimierz Wiecheć SCJ	1894–1978	Zakonnik, założyciel polskiej prowincji Księży Sercanów, spoczywa w grobie zbiorowym Sercanów
Władysław Poturalski	–	Właściciel pierwszej księgarni w Podgórzu

Przedsiębiorcy

Przy głównej alei stoją okazałe grobowce rodziny Matecznych — budowniczych i przemysłowców, którzy przyczynili się do rozwoju gospodarczego Podgórza. Antoni Mateczny był jednym z najbardziej znanych budowniczych w dzielnicy.

Kwatery wojskowe i pomniki

Nowy Cmentarz Podgórski posiada kilka kwater o szczególnym znaczeniu historycznym, wyróżniających go spośród krakowskich nekropolii.

Kwatera XI — miejsce spoczynku 332 żołnierzy i jeńców wojennych z lat 1914–1919. Przy kwaterze stoi głaz upamiętniający żołnierzy armii austriackiej.

Pomnik Legionistów — wzniesiony w 1934 roku według projektu Czesława Mączki, upamiętnia trzynastu legionistów 1., 2. i 3. Brygady Legionów.

Pomnik harcerzy III Drużyny Podgórskiej — poświęcony harcerzom poległym podczas okupacji niemieckiej.

Kwatera VIIIa — historycznie przeznaczona dla osób, które popełniły samobójstwo. Znajduje się tu grób Edwarda Cholewy, wystawiony przez kolegów robotników — najstarszy znany przykład robotniczej solidarności na krakowskich cmentarzach.

Zbiorowe grobowce duchowieństwa — kwatery proboszczów i wikarych parafii św. Józefa oraz zakonników ze zgromadzeń Redemptorystów i Sercanów.

Sztuka nagrobna i rzeźby

Na cmentarzu zachowały się prace przypisywane warsztatowi Karola Hukana — płaskorzeźby Matki Boskiej i Chrystusa w koronie cierniowej zdobiące nagrobki przy głównej alei. Alegoryczne figury Żałoby i Smutku w postaci kobiet z wieńcami różanymi, siedzących przy krzyżu lub urwanej kolumnie, można zobaczyć m.in. na grobie Stanisława Balickiego.

Na wielu nagrobkach widnieją zdjęcia w mundurach kolejarskich — Podgórze, Prokocim i Bieżanów zamieszkiwała liczna społeczność kolejarzy, co odzwierciedla bliskość dużego węzła komunikacyjnego. W inskrypcjach nagrobnych często podkreślano udział w powstaniu styczniowym.

Społeczny obraz Podgórza zapisany na nagrobkach

Nekropolia stanowi przekrój społeczny dawnego Podgórza. Przy głównej alei dominują grobowce przemysłowców, kupców i właścicieli firm budowlanych, wykonane według indywidualnych projektów. Bardzo liczną grupę stanowią groby kolejarzy — robotniczej „arystokracji” osiedlającej się w pobliżu węzła kolejowego. Skromna liczba pochówków szlacheckich dokumentuje charakter dzielnicy jako ośrodka przemysłu i rzemiosła.

Od 2005 roku Stowarzyszenie PODGORZE.PL organizuje doroczną kwestę na renowację zabytkowych nagrobków. Prowadzone są również spacery historyczne po cmentarzu, podczas których uczestnicy spotykają się przed bramą główną.

Status zabytkowy i wyróżnienia międzynarodowe

Nowy Cmentarz Podgórski posiada prestiżowe wyróżnienia potwierdzające jego wartość historyczną:

• 2008 — członkostwo w Association of Significant Cemeteries in Europe (ASCE)
• 2010 — włączenie do Europejskiego Szlaku Kulturowego Cmentarzy (49 cmentarzy w 37 miastach 16 krajów)
• 2015 — wpis do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego (nr A-1429/M)

Wyszukiwarka grobów

Groby na Nowym Cmentarzu Podgórskim można wyszukać w systemie online Zarządu Cmentarzy Komunalnych w Krakowie: zck-krakow.pl/wyszukiwarka-grobow.

Inne nekropolie w Krakowie

Pełną listę krakowskich cmentarzy znajdziesz na stronie wszystkich cmentarzy w Krakowie. Sprawdź nasze przewodniki:

• Cmentarz Rakowicki — najstarsza i najbardziej znana krakowska nekropolia
• Cmentarz Salwatorski — zabytkowy cmentarz na wzgórzu Salwator, nekropolia artystów i naukowców
• Cmentarz Batowicki — największy cmentarz komunalny we wschodniej części miasta
• Cmentarz Grębałowski — duży cmentarz komunalny na Grębałowie